Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra

Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability

उच्छेदनिष्ठा नेहास्ति भावनिष्ठा न विद्यते । अयं हापि समाहार: शरीरेन्द्रियचेतसाम्‌ । वर्तते पृथगन्योन्यमप्यपाश्रित्य कर्मसु,“राजन! मृत्युके पश्चात्‌ आत्माका न तो नाश होता है और न वह किसी विशेष आकारमें ही परिणत होता है। यह जो प्रत्यक्ष दिखायी देनेवाला संघात है, यह भी शरीर, इन्द्रिय और मनका समूहमात्र है। यद्यपि ये सब पृथक्‌-पृथक्‌ हैं तो भी एक-दूसरेका आश्रय लेकर कर्मामें प्रवृत्त होते हैं

ucchedaniṣṭhā nehāsti bhāvaniṣṭhā na vidyate | ayaṃ hy api samāhāraḥ śarīrendriyacetasām | vartate pṛthag anyonyam apy apāśritya karmasu | rājan! mṛtyuke paścāt ātmā kā na to nāś hotā hai aur na vah kisī viśeṣa ākāra meṃ hī pariṇat hotā hai | yah jo pratyakṣa dikhāyī denevālā saṅghāta hai, yah bhī śarīra, indriya aur man kā samūha-mātra hai | yadyapi ye sab pṛthak-pṛthak haiṃ to bhī eka-dūsare kā āśraya lekar karmoṃ meṃ pravṛtta hote haiṃ |

«أيها الملك! ليس هنا غايةٌ في الفناء، ولا غايةٌ في مجرد الصيرورة. حتى هذا “الشخص” المشهود ليس إلا تركيبًا من الجسد والحواس والذهن. ومع أنها متمايزة، فإنها تعمل في الأفعال متساندةً بعضها إلى بعض. وبعد الموت لا تُفنى الذات، ولا تنقلب فحسب إلى هيئةٍ مخصوصة ثابتة.»

उच्छेद-निष्ठाconviction in annihilation (nihilism)
उच्छेद-निष्ठा:
Karta
TypeNoun
Rootउच्छेदनिष्ठा
FormFeminine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
इहhere (in this matter/world)
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
अस्तिis/exists
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Third, Singular
भाव-निष्ठाconviction in (eternal) existence/being
भाव-निष्ठा:
Karta
TypeNoun
Rootभावनिष्ठा
FormFeminine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
विद्यतेis found/exists
विद्यते:
TypeVerb
Rootविद्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
अयम्this
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
समाहारःaggregate/collection
समाहारः:
Karta
TypeNoun
Rootसमाहार
FormMasculine, Nominative, Singular
शरीर-इन्द्रिय-चेतसाम्of body, senses, and mind
शरीर-इन्द्रिय-चेतसाम्:
TypeNoun
Rootशरीर/इन्द्रिय/चेतस्
FormNeuter, Genitive, Plural
वर्ततेcontinues/exists/functions
वर्तते:
TypeVerb
Rootवृत्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
पृथक्separately
पृथक्:
TypeIndeclinable
Rootपृथक्
अन्योन्यम्mutually/one another
अन्योन्यम्:
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य
अपिeven/though
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अपाश्रित्यhaving depended on/taken support of
अपाश्रित्य:
TypeVerb
Rootआ-श्रि
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
कर्मसुin actions/activities
कर्मसु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Locative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhishma
Y
Yudhishthira (implied by 'rājan')
Ā
ātman (Self)
Ś
śarīra (body)
I
indriya (senses)
C
cetas/manas (mind)