Shloka 46
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
श्रुतिप्रमाणागममड़लै श्व शेते जरामृत्युभयादभीत: । क्षीणे च पुण्ये विगते च पापे ततो निमित्ते च फले विनष्टे । अलेपमाकाशमलिड्मेव- मास्थाय पश्यन्ति महत्यसक्ता:,श्रुति-प्रतिपादित प्रमाणोंका विचार और शास्त्रमें बताये हुए मंगलमय साधनोंका अनुष्ठान करनेसे मनुष्य जरा और मृत्युके भयसे रहित होकर सुखसे सोता है। जब पुण्य और पापका क्षय तथा उनसे मिलनेवाले सुख-दुःख आदि फलोंका नाश हो जाता है, उस समय सम्पूर्ण पदार्थोमें सर्वथा आसक्तिसे रहित पुरुष आकाशके समान निर्लेप और निर्गुण परमात्मामें स्थित हुए उसका साक्षात्कार कर लेते हैं
śruti-pramāṇāgama-maṅgalaiḥ śete jarā-mṛtyu-bhayād abhītaḥ | kṣīṇe ca puṇye vigate ca pāpe tato nimitte ca phale vinaṣṭe | alepam ākāśam aliptam eva māsthāya paśyanti mahati asaktāḥ ||
قال بهيشما: بالتأمّل في الشهادة الموثوقة للڤيدا، وبممارسة الرياضات المباركة التي تُعلِّمها الشاسترا، يتحرّر الإنسان من خوف الشيخوخة والموت ويستريح في سلام. فإذا نَفِدَ البرُّ والإثم، وفنيت معهما اللذّات والآلام الناتجة—وإذا انحلّت الأسباب وشروطها وثمراتها—عندئذٍ يقيمُ الذين لا تعلّق لهم بشيءٍ في الآتمان الأعلى، طاهراً لا يلتصق به شيء كالسّماء، ويشهدونه شهوداً مباشراً.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Scriptural discernment and disciplined practice remove existential fear; when karmic merit and demerit and their results are exhausted, complete non-attachment enables direct realization of the stainless Supreme Self, likened to the sky.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on liberation-oriented dharma: he explains how reliance on śruti and śāstra-guided practice leads from fearlessness to the dissolution of karmic causality and culminates in Brahman-realization.