Shloka 13

जनकस्य मोक्षमार्गप्रश्नः तथा पञ्चशिखोपदेश-प्रस्तावः | Janaka’s Path to Liberation: Prelude to Pañcaśikha’s Instruction

Devanagari script

राजसैस्तामसैर्भावैर्युतो हेतुबलान्वित: । क्षेत्रज्ञगेवानुयाति पांसुर्वातेरितो यथा,राजस और तामसभावोंसे युक्त हेतुबलसे प्रेरित सूक्ष्मशरीर क्षेत्रज्ञ जीवात्माके साथ- साथ ठीक उसी तरह दूसरे स्थूल शरीरमें चला जाता है, जैसे वायुद्वारा उड़ायी हुई धूल उसीके साथ-साथ एक स्थानसे दूसरे स्थानको जाती है

Transliteration

rājasais tāmasair bhāvair yuto hetubalānvitāḥ | kṣetrajñagevānuyāti pāṁsur vāterito yathā ||

Translation

قال بهيشما: «إذا اقترنَتْ بالراجس والتامس، ودُفِعَتْ بقوة الدوافع السببية، فإنّ الجسد اللطيف يتبع كْشيتراجْنَيا (عارف الحقل، أي النفس الفردية) وينتقل إلى جسدٍ كثيفٍ آخر؛ كما يُثار الغبار بالريح فيُحمل معها من موضع إلى موضع.»

Word by Word

राजसैःby/with rajasic (qualities)

तामसैःby/with tamasic (qualities)

भावैःwith states/conditions

युक्तःjoined/associated

हेतुबलान्वितःendowed with the force of causes

क्षेत्रज्ञम्the knower of the field (self)

एवindeed/just

अनुयातिfollows/goes along after

पांसुःdust

वात-ईरितःdriven by the wind

यथाas/just as

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

kṣetrajña (the knower of the field / self)

jīva (individual soul)

pāṁsu (dust)

vāta (wind)

sūkṣma-śarīra (subtle body)

sthūla-śarīra (gross body)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes