Shloka 8
अव्यक्त–व्यक्त–कारणकार्यविवेकः
Avyakta–Vyakta and Causality: Discrimination of Field and Knower
विषयोंके संसर्गसे, सदा उन्हींमें रचे-पचे रहनेसे तथा मनके द्वारा साधनके विपरीत भोगोंकी इच्छा रखनेसे पुरुषको परब्रह्म परमात्माकी प्राप्ति नहीं होती है ।। ज्ञानमुत्पद्यते पुंसां क्षयात् पापस्य कर्मण: । यथा<<दर्शतले प्रख्ये पश्यत्यात्मानमात्मनि,पाप-कर्मोंका क्षय होनेसे ही मनुष्योंके अन्तःकरणमें ज्ञानका उदय होता है। जैसे स्वच्छ दर्पणमें ही मानव अपने प्रतिबिम्बको अच्छी तरह देख पाता है
bhīṣma uvāca | viṣayāṇāṃ saṃsargāt sadā teṣv eva race-pace bhāvāt tathā manasā sādhanaviparītān bhogān icchato narasya parabrahma-paramātmaprāptir na bhavati || jñānam utpadyate puṃsāṃ kṣayāt pāpasya karmaṇaḥ | yathā darpaṇatale prakhye paśyaty ātmānam ātmani ||
قال بهيشما: إنّ مخالطة موضوعات الحسّ، والمكث الدائم في أسرها، وترك الذهن يشتهي لذّاتٍ تناقض الوسائل الحقّة للتحقّق الروحي—كلّ ذلك يمنع الإنسان من بلوغ البراهمان الأعلى، البرماتمن (Paramātman). ولا ينهض العلم في باطن الإنسان إلا حين تُستنفَد الأفعال الآثمة وتُطهَّر. فكما لا يرى المرء انعكاسه واضحًا إلا في مرآةٍ صافيةٍ لامعة، كذلك تُدرَك الذات حين يُنقّى الجهاز الباطني من دنس السوء.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Attachment to sense-objects and craving for pleasures that oppose spiritual discipline blocks realization of the Supreme; true knowledge dawns only when sinful karma is purified, making the mind like a clean mirror capable of reflecting the Self.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising on liberation-oriented dharma: he contrasts sensory entanglement with inner purification, using the mirror metaphor to explain how moral cleansing enables self-knowledge.