Shloka 22
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
शुभाशुभ॑ कर्म कृतं यदन्यत् तदेव प्रत्याददते स्वदेहे । मनो«नुवर्तन्ति परावराणि जलौकस: स्रोत इवानुकूलम्,जब जीवात्मा अपने कर्मोद्वारा उपार्जित नवीन शरीरमें स्थित होता है, उस समय वह पहले जो शुभाशुभ कर्म किये हुए हैं उन्हींका फल प्राप्त करता है। जैसे जल-जन्तु जलके अनुकूल प्रवाहका अनुसरण करते हैं, उसी प्रकार पूर्वकृत अच्छे और बुरे कर्म मनका अनुगमन करते हैं अर्थात् मनके द्वारा फल प्रदान करते हैं
śubhāśubhaṃ karma kṛtaṃ yad anyat tad eva pratyādadate svadehe | mano ’nuvartanti parāvarāṇi jalaukasaḥ srota ivānukūlam ||
قال بهيشما: أيُّ فعلٍ—محمودٍ أو مذموم—يأتيه المرء، فإن الكَرْما عينَها تعود إليه في حالته المتجسِّدة. والنتائجُ العليا والدنيا تتبع الذهن، كما تتبع كائناتُ الماء التيارَ الموافق لها. وهكذا، حين تتخذ الذات جسدًا جديدًا اكتسبته بالكَرْما، فإنها لا محالة تلقى ثمار أعمالها السابقة من خيرٍ وشرّ، تُسلَّم إليها عبر ميول الذهن المستمرة.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Karma is inescapably self-returning: the very good and bad actions one has done ripen as corresponding results when one becomes embodied again. These results track the mind—its tendencies and impressions—so moral causality operates through the continuity of mental dispositions across lives.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira about the mechanism of karmic fruition. He uses the simile of aquatic creatures following a favorable current to explain how karmic outcomes naturally follow the mind into a new body.