Shloka 18
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
तथा मनुष्य: परिमुच्य काय- मदृश्यमन्यद् विशते शरीरम् । विसृज्य भूतेषु महत्सु देहं तदाश्रयं चैव बिभर्ति रूपम्,इसी तरह मनुष्य अपने दृश्य शरीरका त्याग करके जब दूसरे अदृश्य शरीरमें प्रवेश करता है, तब पहलेके स्थूल शरीरको पञड्च महाभूतोंमें मिलनेके लिये छोड़कर दूसरे शरीरका आश्रय ले उसीको अपना स्वरूप मानकर धारण करता है
tathā manuṣyaḥ parimucya kāyam adṛśyam anyad viśate śarīram | visṛjya bhūteṣu mahatsu dehaṃ tadāśrayaṃ caiva bibharti rūpam ||
«وكذلك الإنسان، إذا خلع الجسد المرئي، دخل جسدًا آخر غير مرئي. يترك الهيكل الغليظ الأول ليمتزج من جديد بالعناصر العظمى، ثم يتخذ الجسد الآخر معتمدًا ويحمله بوصفه صورته.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma explains the transition at death: the visible gross body is abandoned and returns to the great elements, while the person enters and identifies with another, invisible (subtle) body that becomes the basis for continued existence.
In Shanti Parva’s instruction, Bhishma is describing the metaphysical process of embodiment—how, upon leaving the physical frame, one proceeds into a subtler form—supporting a broader ethical teaching about detachment from the perishable body and clarity about the self’s continuity.