Shloka 4
Śarīrin, Buddhi, and the Limits of Sense-Perception (इन्द्रियबुद्धिशरीरिविचारः)
निर्दन्द्धा नित्यसत्त्वस्था विमुक्ता नियमस्थिता: । असड्ान्यविवादीनि मन:शान्तिकराणि च,ध्यानयोगके साधकोंको चाहिये कि सर्दी-गर्मी आदि द्वन्द्धोंसे रहित, नित्य सत्त्वगुणमें स्थित, सब प्रकारके दोषोंसे रहित और शौच-संतोषादि नियमोंमें तत्पर रहें। जो स्थान असंग (सब प्रकारके भोगोंके संगसे शून्य), ध्यानविरोधी वस्तुओंसे रहित तथा मनको शान्ति देनेवाले हों, वहीं इन्द्रियोंको विषयोंकी ओरसे समेटकर काठकी भाँति स्थिरभावसे बैठ जाय और मनको एकाग्र करके परमात्माके ध्यानमें लगा दे
nirdvandvā nityasattvasthā vimuktā niyamasthitāḥ | asaṅgāny avivādīni manaḥśāntikarāṇi ca ||
قال بهيشما: «ليكن ممارسو يوغا التأمل متحررين من أزواج الأضداد كالبرد والحر، ثابتين دائمًا في صفة السَّتْفَة (sattva)، منزَّهين عن العيوب، راسخين في النُّظُم كالنقاء والقناعة. وليختاروا أماكن خالية من التعلّق والتشويش، لا شيء فيها يثير الخصام، وتبعث السكينة في النفس.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A meditator should cultivate inner steadiness—freedom from dualities, a sattvic disposition, and disciplined observances—and should choose a quiet, non-attaching, non-contentious environment that naturally calms the mind.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising on spiritual practice, describing the qualities and conditions suitable for those pursuing meditation-yoga.