Shloka 15
निरय-परमस्थान-वर्णनम्
Niraya and the Supreme Station: A Metaphysical Re-reading
पृथिवी सर्वभूतानां जनित्री तद्विधा: स्त्रिय: । पुमान् प्रजापतिस्तत्र शुक्रे तेजोमयं विदु:,पृथ्वी सम्पूर्ण भूतोंकी जननी है। संसारकी स्त्रियाँ भी पृथ्वीके समान ही संतानकी जननी होती हैं। पुरुष ही वहाँ प्रजापतिके समान है। पुरुषका जो वीर्य है, उसे तेज:स्वरूप समझा जाता है
pṛthivī sarvabhūtānāṁ janitrī tadvidhāḥ striyaḥ | pumān prajāpatis tatra śukre tejomayaṁ viduḥ ||
قال بهارادفاجا: «الأرضُ هي الأمُّ التي تلد جميع الكائنات؛ وكذلك النساءُ على شاكلة الأرض من حيث إنهن يحملن النسل ويُخرِجنه إلى الوجود. وفي هذا المسار يُعَدُّ الرجلُ كأنه براجاباتي (Prajāpati)، ويُفهَم منيُّ الرجل على أنه ذو طبيعة التيجَس (tejas)، أي الإشراق الحيوي.»
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse frames procreation as a cosmic process: Earth is the universal mother, women mirror that maternal function, and the male principle is likened to Prajāpati, with semen described as tejas—vital radiance—emphasizing responsibility and reverence toward generative power.
In Śānti Parva’s instructional discourse, Bharadvāja explains a traditional model of generation, using cosmological analogies (Earth, Prajāpati, tejas) to clarify how life is conceived and to ground ethical attitudes toward sexuality, parenthood, and lineage.