Shloka 10

Ācāra-vidhi (Rules of Conduct) — Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Catalogue

Devanagari script

अपानप्राणयोर्मध्ये प्राणापानसमाहित: । समन्वितस्त्वधिष्ठानं सम्यक्पचति पावक:,अपान और प्राणके मध्यभाग (नाभि) में प्राण और अपान दोनोंका आश्रय लेकर स्थित हुआ जठरानल खाये हुए अन्नको भलीभाँति पचाता है

Transliteration

apānaprāṇayor madhye prāṇāpānasamāhitaḥ | samanvitastv adhiṣṭhānaṃ samyak pacati pāvakaḥ ||

Translation

قال بهاردفاجا: في الموضع الواقع بين الأپانا (apāna) والپرَانا (prāṇa)—عند السُّرّة—تقوم نار الهضم، مستندةً ومتناسقةً مع كلٍّ من الپرَانا والأپانا، بطهي الطعام المأكول (أي هضمه) على الوجه الصحيح.

Word by Word

• अपानप्राणयोः: of apāna and prāṇa
• अपानप्राणयोः: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: अपान + प्राण
• Form: Masculine, Genitive, Dual

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: मध्य
• Form: Neuter, Locative, Singular

• प्राणापानसमाहितः: composed/collected with prāṇa and apāna (as support)
• प्राणापानसमाहितः: Karta
• Type: Adjective
• Root: समाहित (सम् + आ + धा)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• समन्वितः: endowed/associated (with them)
• समन्वितः: Karta
• Type: Adjective
• Root: समन्वित (सम् + अनु + इ)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• तु: indeed/but
• Type: Indeclinable
• Root: तु

• अधिष्ठानम्: the seat/support (substratum)
• अधिष्ठानम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अधिष्ठान
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• सम्यक्: properly, well
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक्

• पचति: cooks/digests
• Type: Verb
• Root: पच्
• Form: Present, Indicative, Third, Singular, Parasmaipada

• पावकः: fire (digestive fire)
• पावकः: Karta
• Type: Noun
• Root: पावक
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

भरद्वाज उवाच

Characters & Entities

• Bharadvāja
• prāṇa
• apāna
• pāvaka (jaṭharāgni)