Shloka 38
अध्याय १७८ — प्राणवायुगतिः तथा शारीराग्निव्यवस्था
Adhyāya 178 — The courses of prāṇa-vāyu and the regulation of the bodily fire
अतत्त्वज्ञोडसि बालश्न दुस्तोषो5पूरणोडनल: । नैव त्वं वेत्थ सुलभ नैव त्वं वेत्थ दुर्लभम्,तू तत्त्वज्ञानसे रहित और बालकके समान मूढ है, तुझे संतोष देना कठिन है। आगके समान तेरा पेट भरना असम्भव है। तू यह नहीं जानता कि कौन-सी वस्तु सुलभ है और कौन-सी दुर्लभ
atattvajño 'si bālaś ca dustoṣo 'pūraṇo 'nalaḥ | naiva tvaṃ vettha sulabhaṃ naiva tvaṃ vettha durlabham ||
قال بهيشما: «أنت جاهلٌ بالحقيقة، وفهمُك كفهمِ طفلٍ غِرّ؛ عسيرُ الإرضاء، كالنار التي لا تُملأ. لا تعرف حقًّا ما يسهل نيله وما يعسر—فلذلك تضلّ رغباتُك وأحكامُك.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Without knowledge of tattva (the real nature of things), a person becomes like an unquenchable fire—endlessly craving and unable to distinguish what is truly attainable or worth pursuing. Ethical life requires discernment and contentment grounded in right understanding.
In the Śānti Parva’s instruction, Bhīṣma admonishes the listener, criticizing immature, reality-blind desire. He uses the metaphor of fire to show insatiability and warns that lack of discernment about the easy and the rare leads to restless, misguided striving.