Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः

Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’

मूर्ख मनुष्य स्वर्गमें देवताओंकी भाँति सदा विषयसुखमें मग्न रहते हैं; क्योंकि उनका चित्त विषया-सक्तिके कीचड़में लथपथ होकर मोहित हो जाता है ।।

mūrkhaḥ manuṣyaḥ svargam iva devatāvat sadā viṣaya-sukheṣu magnaḥ tiṣṭhati; tasya cittaṃ viṣayāsakti-paṅke liptam mohitam bhavati. sukhaṃ duḥkhāntam ālasyaṃ, duḥkhaṃ dākṣyaṃ sukha-udayam. bhūtis tv evaṃ śriyā sārdhaṃ dakṣe vasati nālase.

يقول البراهمن: إنّ الأحمق يظلّ غارقًا في لذّات الحواس كأنه في السماء بين الآلهة، لأن عقله—وقد لطّخته وحولُ التعلّق بالموضوعات—يُخدع ويتيه. الكسل يبدو لذيذًا في أوله، لكنه ينتهي إلى ألم؛ أمّا السعي الماهر الدؤوب فيبدو مؤلمًا في بدايته، لكنه يُنبت السعادة. وهكذا فإن الازدهار، مع لاكشمي (ربة الحظ والثراء)، يسكنان في القادر المجتهد لا في الكسول.

सुखम्pleasure/happiness
सुखम्:
Karta
TypeNoun
Rootसुख
FormNeuter, Nominative, Singular
दुःख-अन्तम्having sorrow as its end
दुःख-अन्तम्:
Karta
TypeAdjective
Rootदुःखान्त
FormNeuter, Nominative, Singular
आलस्यम्laziness
आलस्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootआलस्य
FormNeuter, Nominative, Singular
दुःखम्pain/sorrow
दुःखम्:
Karta
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Nominative, Singular
दाक्ष्यम्skill/efficiency
दाक्ष्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootदाक्ष्य
FormNeuter, Nominative, Singular
सुख-उदयम्bringing about happiness; having happiness as its rise/result
सुख-उदयम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसुखोदय
FormNeuter, Nominative, Singular
भूतिःprosperity/fortune
भूतिः:
Karta
TypeNoun
Rootभूति
FormFeminine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
एवम्thus/in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
श्रियाwith prosperity; with Lakshmi
श्रिया:
Karana
TypeNoun
Rootश्री
FormFeminine, Instrumental, Singular
सार्थाaccompanied (by); together with
सार्था:
Karta
TypeAdjective
Rootसार्थ
FormFeminine, Nominative, Singular
दक्षेin the capable/efficient (man)
दक्षे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootदक्ष
FormMasculine, Locative, Singular
वसतिdwells/resides
वसति:
TypeVerb
Rootवस्
FormPresent, Indicative, Third, Singular, Parasmaipada
not
:
TypeIndeclinable
Root
आलसेin the lazy (man)
आलसे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootआलस
FormMasculine, Locative, Singular

ब्राह्मण उवाच

ब्राह्मण (Brahmin speaker)
देवताः (gods)
श्री/लक्ष्मी (Śrī/Lakṣmī, fortune)

Educational Q&A

Pleasure that comes from idleness and sense-indulgence is deceptive: it begins as comfort but ends in suffering. Diligent, skillful effort may feel difficult at first, yet it produces lasting happiness and attracts prosperity (Śrī/Lakṣmī).

In the didactic setting of the Śānti Parva, a Brahmin speaker delivers moral instruction, contrasting the deluded life of attachment and laziness with the fruitful path of competence and sustained effort.