Shloka 48

मृत्यु-काल-प्रबोधनम् (Instruction on Mortality, Time, and Truth) — Mahābhārata, Śānti-parva 169

Devanagari script

अवबुध्यात्मना55त्मानं सत्त्वं शीलं श्रुतं दमम्‌ । अनुक्रोशं च संस्मृत्य त्यज वासमिमं द्विज,“अब भी तो अपने-आपको पहचान! तू द्विज है; अतः द्विजोचित सत्त्व, शील, शास्त्रज्ञान, संयम और दयाभावको याद करके अपने इस निवासस्थानको त्याग दे”

Transliteration

avabudhyātmanātmānaṃ sattvaṃ śīlaṃ śrutaṃ damam | anukrośaṃ ca saṃsmṛtya tyaja vāsam imaṃ dvija ||

Translation

قال بهيشما: «استيقظ إلى حقيقتك بفهمٍ باطني. وتذكّر الفضائل اللائقة بـ“المولود مرتين”: ثبات الخير، ونبل السيرة، والعلم المقدّس، وضبط النفس، والرحمة؛ فإذا استحضرتها فاهجر هذا المسكن، أيها البراهميّ.»

Word by Word

अवबुध्यhaving understood/realized

आत्मनाby oneself; with one’s own self/mind

आत्मानम्oneself

सत्त्वम्goodness/virtue; noble disposition

शीलम्conduct/character

श्रुतम्learning; what is heard (scriptural knowledge)

दमम्self-control/restraint

अनुक्रोशम्compassion

चand

संस्मृत्यhaving remembered/called to mind

त्यजabandon; give up

वासम्dwelling/residence

इमम्this

द्विजO twice-born (brahmin)

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

dvija (a Brahmin addressee)

vāsa (dwelling/residence)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes