Shloka 12
संधेयासंधेय-पुरुषनिर्णयः (Criteria for Allies and Non-Allies) — with the opening of the Gautama narrative
तप: परायणा: सर्वे सिद्ध्यन्ति तपसा च ते । इत्येवं तपसा देवा महत्त्व प्रतिपेदिरे,ऋषि, पितर, देवता, मनुष्य, पशु-पक्षी तथा दूसरे जो चराचर प्राणी हैं, वे सब तपस्यामें ही तत्पर रहते हैं। तपस्यासे ही उन्हें सिद्धि प्राप्त होती है। इसी प्रकार देवताओंने भी तपस्यासे ही महत्त्वपूर्ण पद प्राप्त किया है
tapaḥ-parāyaṇāḥ sarve siddhyanti tapasā ca te | ityevaṁ tapasā devā mahattvaṁ pratipedire |
قال بهيشما: إن جميع الكائنات تتخذ التَّبَس (tapas) غايةً وملاذًا؛ وبالتَّبَس ينالون الكمال والنجاح. وعلى هذا النحو بعينه نالت الآلهة عظمتها السامية بالتَّبَس—دلالةً على أن كبح النفس والانضباط الصارم وسيلةٌ كونية للارتقاء الروحي والأخلاقي.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Tapas—disciplined austerity and self-restraint—is presented as a universal means of attaining siddhi (accomplishment) and mahattva (greatness). Even the gods are said to have reached eminence through tapas, underscoring its ethical and spiritual power.
In the Shanti Parva instruction, Bhishma is teaching about dharma and the sources of true excellence. He emphasizes that success and elevated status arise from sustained austerity, using the gods as an authoritative example.