Previous Verse
Next Verse

Shloka 88

Śaraṇāgata-Atithi-Dharma in the Kapota Narrative (कपोत-आख्यानम्—शरणागतधर्मः)

विश्वामित्र उवाच उपादाने खादने चास्ति दोष: कार्यात्यये नित्यमत्रापवाद: । यस्मिन्‌ हिंसा नानृतं वाच्यलेशो- $भक्ष्यक्रिया यत्र न तदगरीय:,विश्वामित्र बोले--चाण्डाल! मैं इसे मानता हूँ कि तुमसे दान लेने और इस अभक्ष्य वस्तुको खानेमें दोष है फिर भी जहाँ न खानेसे प्राण जानेकी सम्भावना हो, वहाँके लिये शास्त्रोंमें सदा ही अपवाद वचन मिलते हैं। जिसमें हिंसा और असत्यका तो दोष है ही नहीं, लेशमात्र निन्दारूप दोष है। प्राण जानेके अवसरोंपर भी जो अभक्ष्य-भक्षणका निषेध ही करनेवाले वचन हैं, वे गुरुतर अथवा आदरणीय नहीं हैं

Viśvāmitra uvāca: upādāne khādane cāsti doṣaḥ; kāryātyaye nityam atrāpavādaḥ. yasmin hiṃsā nānṛtaṃ vācyaleśo bhakṣyakriyā yatra na tad garīyaḥ.

قال فيشواميترا: «إن في قبول (مثل تلك العطية) وفي أكل (المحرَّم) عيبًا حقًّا. غير أنّه إذا حضرت ضرورةٌ تمسّ الحياة—إذا كانت النفس على شفا الهلاك—فإن الشاسترا تذكر دائمًا استثناءً. وفي موضعٍ لا عنف فيه ولا كذب، لا تكون الملامة إلا أثرًا يسيرًا من التوبيخ. لذلك فالأوامر التي تُصرّ على تحريمٍ مطلق لأكل ما لا يُؤكل حتى في حال تهديد الحياة ليست أرجح ولا أشدَّ سلطانًا».

विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
Karta
TypeNoun
Rootविश्वामित्र
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
उपादानेin taking/accepting (as a gift)
उपादाने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootउपादान
FormNeuter, Locative, Singular
खादनेin eating
खादने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootखादन
FormNeuter, Locative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अस्तिthere is
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, 3, Singular, Parasmaipada
दोषःfault, sin
दोषः:
Karta
TypeNoun
Rootदोष
FormMasculine, Nominative, Singular
कार्य-अत्ययेat a crisis/at the time of necessity
कार्य-अत्यये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकार्य + अत्यय
FormMasculine, Locative, Singular
नित्यम्always
नित्यम्:
TypeIndeclinable
Rootनित्य
अत्रhere/in this matter
अत्र:
TypeIndeclinable
Rootअत्र
अपवादःexception (rule of exception)
अपवादः:
Karta
TypeNoun
Rootअपवाद
FormMasculine, Nominative, Singular
यस्मिन्in which/where
यस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
हिंसाviolence
हिंसा:
Karta
TypeNoun
Rootहिंसा
FormFeminine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
अनृतम्falsehood
अनृतम्:
Karta
TypeNoun
Rootअनृत
FormNeuter, Nominative, Singular
वाच्य-लेशःeven a trace that is to be censured/mentioned (as blame)
वाच्य-लेशः:
Karta
TypeNoun
Rootवाच्य + लेश
FormMasculine, Nominative, Singular
अभक्ष्य-क्रियाthe act of eating what is forbidden
अभक्ष्य-क्रिया:
Karta
TypeNoun
Rootअभक्ष्य + क्रिया
FormFeminine, Nominative, Singular
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
not
:
TypeIndeclinable
Root
तत्that (statement/rule)
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
गरीयःweightier/more authoritative
गरीयः:
TypeAdjective
Rootगरीयस् (गुरु)
FormNeuter, Nominative, Singular, Comparative

विश्वामित्र उवाच

V
Viśvāmitra
C
Cāṇḍāla