Shloka 43
Śaraṇāgata-Atithi-Dharma in the Kapota Narrative (कपोत-आख्यानम्—शरणागतधर्मः)
Devanagari script
स विगाढां निशां दृष्टवा सुप्ते चाण्डालपक्कणे । शनैरुत्थाय भगवान् प्रविवेश कुटीमठम्,जब प्रगाढ़ अन्धकारसे युक्त आधी रात हो गयी और चाण्डालके घरके सभी लोग सो गये, तब भगवान् विश्वामित्र धीरेसे उठकर उस चाण्डालकी कुटियामें घुस गये
Transliteration
sa vigāḍhāṃ niśāṃ dṛṣṭvā supte cāṇḍālapakkane | śanair utthāya bhagavān praviśa kucīm aṭham ||
Translation
قال بهيشما: لما رأى أن الليل قد اشتدّ عمقًا وأن أهل بيت التشاندالا قد ناموا، نهض الحكيم الجليل فيشفاميترا في هدوء ودخل كوخ التشاندالا. وتُبرز هذه الحادثة فعلًا مقصودًا مثقلًا بالاعتبار الأخلاقي أُنجز في الخفاء، ممهدًا للتأمل في الدharma تحت الإكراه، وفي التوتر بين الحدود الاجتماعية والغاية الأسمى.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
विगाढाम्deep, dense
विगाढाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविगाढ
FormFeminine, Accusative, Singular
निशाम्night
निशाम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिशा
FormFeminine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral), Non-finite
सुप्तेwhen (he) was asleep / in sleep
सुप्ते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसुप्त
FormMasculine, Locative, Singular
चाण्डालपक्कणेin the chāṇḍāla's dwelling/household
चाण्डालपक्कणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचाण्डालपक्कण
FormMasculine, Locative, Singular
शनैःslowly, gently
शनैः:
TypeIndeclinable
Rootशनैः
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
TypeVerb
Rootउत्-स्था
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral), Non-finite
भगवान्the venerable one (lordly sage)
भगवान्:
Karta
TypeNoun
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
TypeVerb
Rootप्र-विश्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
कुटीमठम्the hut and small dwelling (cottage)
कुटीमठम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुटीमठ
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaV
ViśvāmitraC
CaṇḍālaC
Caṇḍāla’s hut (kuṭī)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes