Shloka 35
Śaraṇāgata-Atithi-Dharma in the Kapota Narrative (कपोत-आख्यानम्—शरणागतधर्मः)
Devanagari script
अहो कृच्छूं मया प्राप्तमिति निश्चित्य कौशिक: । पपात भूमौ दौर्बल्यात् तस्मिंश्ञाण्डालपक्कणे,“अहो! यह तो मुझपर बड़ा भारी संकट आ गया।” ऐसा सोचते-सोचते विश्वामित्र अत्यन्त दुर्बलताके कारण वहीं एक चाण्डालके घरमें पृथ्वीपर गिर पड़े
Transliteration
aho kṛcchraṁ mayā prāptam iti niścitya kauśikaḥ | papāta bhūmau daurbalyāt tasmiñ cāṇḍālapakkaṇe ||
Translation
قال بهيشما: «وا أسفاه! لقد نزلت بي نازلة عظيمة»—وهكذا خلص إلى ذلك، فسقط كوشيكا (فيشفاميترا) على الأرض من شدة الوهن، هناك بعينه، في بيتِ تشاندالا.
Word by Word
अहोalas!/oh!
अहो:
TypeIndeclinable
Rootअहो
कृच्छ्रम्hardship, distress
कृच्छ्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootकृच्छ्र
FormNeuter, Accusative, Singular
मयाby me
मया:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormInstrumental, Singular
प्राप्तम्obtained/come upon (to me)
प्राप्तम्:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
Formक्त (past passive participle), Neuter, Accusative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
निश्चित्यhaving ascertained/decided
निश्चित्य:
TypeVerb
Rootनि-चित्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
कौशिकःKaushika (Vishvamitra)
कौशिकः:
Karta
TypeNoun
Rootकौशिक
FormMasculine, Nominative, Singular
पपातfell
पपात:
TypeVerb
Rootपत्
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Locative, Singular
दौर्बल्यात्from weakness
दौर्बल्यात्:
Apadana
TypeNoun
Rootदौर्बल्य
FormNeuter, Ablative, Singular
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
चाण्डालof a caṇḍāla (outcaste)
चाण्डाल:
TypeNoun
Rootचाण्डाल
FormMasculine
पक्कणेin the hut/house
पक्कणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपक्कण
FormNeuter, Locative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaK
Kauśika (Viśvāmitra)C
Caṇḍāla (dwelling/house)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes