Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

आशा-कृशता उपाख्यानम्

The Episode on the Emaciation Caused by Hope

ततो नदान्‌ नदीश्रैव पल्वलानि वनानि च । अतिक्रम्याभ्यतिक्रम्य ससारैको वनेचर:,उधर वह वनमें विचरनेवाला मृग अकेला ही अनेकों नदों, नदियों, गड्ढों और जंगलोंको बारंबार लाँचता हुआ आगे-आगे भागता जा रहा था

tato nadān nadīś caiva palvalāni vanāni ca | atikramyābhyatikramya sasāraiko vane-caraḥ ||

ثم إن ذلك الكائنَ الوحيدَ السائحَ في الغابة مضى يفرّ بلا انقطاع، يعبر مرارًا ثم يعاود العبور الجداولَ والأنهارَ، والبركَ الموحلةَ وبقاعَ الأحراج—تدفعه رهبةٌ وعَجَلة، ولا رفيقَ له يشاركه الخطرَ أو يسدي له المشورةَ في مساره.

ततःthen/from there
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
FormAvyaya (ablatival adverb)
नदान्rivers (streams)
नदान्:
Karma
TypeNoun
Rootनद
FormMasculine, Accusative, Plural
नदीःrivers
नदीः:
Karma
TypeNoun
Rootनदी
FormFeminine, Accusative, Plural
एवindeed/also/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
FormAvyaya
पल्वलानिpools/marshes
पल्वलानि:
Karma
TypeNoun
Rootपल्वल
FormNeuter, Accusative, Plural
वनानिforests
वनानि:
Karma
TypeNoun
Rootवन
FormNeuter, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
FormAvyaya
अतिक्रम्यhaving crossed/overstepped
अतिक्रम्य:
TypeVerb
Rootअति-क्रम्
FormAbsolutive (क्त्वा-प्रत्यय), indeclinable
अभ्यतिक्रम्यhaving repeatedly crossed/overpassed
अभ्यतिक्रम्य:
TypeVerb
Rootअभि-अति-क्रम्
FormAbsolutive (क्त्वा-प्रत्यय), indeclinable
ससारran/flowed forth (sped)
ससार:
TypeVerb
Rootसृ
FormPerfect (लिट्), 3rd person, Singular, Parasmaipada
एकःalone/one
एकः:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
वनेचरःforest-roamer (wild animal)
वनेचरः:
Karta
TypeNoun
Rootवनेचर
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
A
a solitary forest-dwelling animal (vane-caraḥ, likely a deer)
S
streams (nadāḥ)
R
rivers (nadyaḥ)
P
pools/marshes (palvalāni)
F
forests (vanāni)

Educational Q&A

The verse underscores how fear and compulsion can drive a being into restless, repetitive motion—crossing obstacle after obstacle without stability. In Shanti Parva’s ethical frame, it hints at the suffering of a mind (or life) lacking refuge, guidance, or right orientation (dharma), where agitation replaces discernment.

Bhishma describes a lone forest creature fleeing through the wilderness. It repeatedly crosses streams, rivers, marshy pools, and forests, continuing to run forward—suggesting pursuit, danger, or panic as the immediate narrative situation.