Shloka 1
Śīla-prāpti and Śīla-lakṣaṇa (शीलप्राप्ति-शीललक्षणम्) | On the Acquisition and Marks of Character
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधर्मानुशासनपर्वमें दण्डकी उत्पत्तिकी कथाविषयक एक सौ बा:इसवाँ अध्याय प्रा हुआ ॥/ १२२ ॥/ ऑपन--#ह< बक। ] अति्शकशा:ह त्रयोविशत्यधिकशततमो< ध्याय: त्रिवर्गका विचार कक पापके कारण पदच्युत हुए राजाके पुनरुत्थानके विषयमें आंगरिष्ठ और कामन्दकका संवाद युधिछिर उवाच तात धर्मार्थकामानां श्रोतुमिच्छामि निश्चयम् । लोकयात्रा हि कार्त्स्न्येन तिछेत् केषु प्रतिष्ठिता,युधिष्ठिरने पूछा--तात! मैं धर्म, अर्थ और कामके सम्बन्धमें आपका निश्चित मत सुनना चाहता हूँ। किनपर अवलम्बित होनेपर लोकयात्राका पूर्ण रूपसे निर्वाह होता है?
yudhiṣṭhira uvāca |
tāta dharmārthakāmānāṃ śrotum icchāmi niścayam |
lokayātrā hi kārtsnyena tiṣṭhet keṣu pratiṣṭhitā ||
قال يودهيشثيرا: «يا سيدي الجليل، أودّ أن أسمع رأيك الحاسم في الدَّرْمَا، والأرثا (المصلحة/الثروة)، والكاما (الرغبة). فعلى أيّ أسسٍ تقوم مسيرةُ الحياة في العالم كلِّه وتستقيم على وجهها الكامل؟»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an inquiry into the proper hierarchy and mutual support of the three puruṣārthas—dharma, artha, and kāma—asking which foundational principle(s) sustain the full functioning of society and human life.
In the Śānti Parva’s instruction on kingship and ethics, Yudhiṣṭhira respectfully asks an elder/teacher for a definitive view on dharma, artha, and kāma, and on what basis the world’s ongoing social life (lokayātrā) is maintained.