Shloka 29
त्रिवर्गमूलनिश्चयः — Determining the Roots of Dharma, Artha, and Kāma
Mahābhārata, Śānti-parva 123
Devanagari script
अपां राज्येडसुराणां च विदधे वरुणं प्रभुम् मृत्युं प्राणेश्वरमथो तेजसां च हुताशनम्,शक्तिशाली भगवान् वरुणको जल और असूुरोंके राज्यपर प्रतिष्ठित किया। मृत्युको प्राणोंका तथा अग्नि-देवको तेजका आधिपत्य प्रदान किया
Transliteration
apāṃ rājyed asurāṇāṃ ca vidadhe varuṇaṃ prabhum | mṛtyuṃ prāṇeśvaram atho tejasāṃ ca hutāśanam ||
Translation
قال فاسوهاروما: لقد أقام فارونا سيّدًا على المياه وعلى مملكة الأسورا، وعيّن الموت ربًّا على الأنفاس الحيّة، وجعل النار (هوتاشانا) حاكمًا على الضياء والطاقة. ويؤكد المقطع رؤيةً أخلاقيةً للنظام الكوني: فالقوى ليست اعتباطًا، بل مناصب تُسنَد ليعمل العالم بحكمٍ قويم وكفٍّ وضبط.
Word by Word
अपाम्of the waters
अपाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअप्
FormFeminine, Genitive, Plural
राज्येin the dominion/kingdom
राज्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराज्य
FormNeuter, Locative, Singular
असुराणाम्of the Asuras
असुराणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअसुर
FormMasculine, Genitive, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
विदधेappointed/ordained
विदधे:
TypeVerb
Rootधा
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
वरुणम्Varuṇa
वरुणम्:
Karma
TypeNoun
Rootवरुण
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रभुम्as lord/master
प्रभुम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रभु
FormMasculine, Accusative, Singular
मृत्युम्Death (Mṛtyu)
मृत्युम्:
Karma
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Accusative, Singular
प्राणेश्वरम्lord of the vital breaths
प्राणेश्वरम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्राण-ईश्वर
FormMasculine, Accusative, Singular
अथthen/and also
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
तेजसाम्of the splendors/energies
तेजसाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Genitive, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
हुताशनम्Agni (the oblation-eater)
हुताशनम्:
Karma
TypeNoun
Rootहुताशन
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
वसुहरोम उवाच
Characters & Entities
व
वसुहरोम (Vasuharoma)व
वरुण (Varuṇa)म
मृत्यु (Mṛtyu, Death)ह
हुताशन/अग्नि (Hutāśana/Agni, Fire)अ
अप्/जल (Waters)अ
असुर (Asuras)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes