Shloka 18
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
सर्वप्रहरणीयानि सन्ति यानीह कानिचित् । दण्ड एव स सर्वात्मा लोके चरति मूर्तिमान्,खड्ग, धनुष, गदा, शक्ति, त्रिशूल, मुदूगर, बाण, मुसल, फरसा, चक्र, पाश, दण्ड, ऋष्टि, तोमर तथा दूसरे-दूसरे जो कोई प्रहार करनेयोग्य अस्त्र-शस्त्र हैं, उन सबके रूपमें सर्वात्मा दण्ड ही मूर्तिमान्ू होकर जगतमें विचरता है
sarvapraharaṇīyāni santi yānīha kānicit | daṇḍa eva sa sarvātmā loke carati mūrtimān ||
قال بهيشما: كل ما يوجد في هذا العالم من أدواتٍ للضرب—مهما كان نوعها—فهو في الحقيقة ليس إلا «الدَّنْدَا» (قوة العقوبة والكفّ). ذلك المبدأ الساري في كل شيء، وهو ذاتُ النظام، يجوب العالم متجسداً، متبدّياً في صور الأسلحة ووسائل الإكراه.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that Daṇḍa—lawful punishment and coercive authority—is the manifest force that upholds order. All weapons and instruments of force are expressions of this single principle; when aligned with dharma, it restrains wrongdoing and protects society.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma explains to the listener (Yudhiṣṭhira in context) the nature of governance: the king’s power to punish is not merely a tool but a universal principle that appears in many forms, including weapons, to maintain worldly order.