Shloka 18

Nakula’s Counsel on Yajña, Dāna, and Tyāga (नकुलोपदेशः—यज्ञदानत्यागविचारः)

Devanagari script

पितृदेवातिथिकृते समारम्भो5त्र शस्यते । अत्रैव हि महाराज त्रिवर्ग: केवलं फलम्‌

Transliteration

pitṛdevātithikṛte samārambho 'tra śasyate | atraiva hi mahārāja trivargaḥ kevalaṁ phalam ||

Translation

قال ناكولا: في طور حياة ربّ الأسرة تُمدَح على وجهٍ خاصّ الأعمال التي تُقام للآباء الأسلاف، وللآلهة، وللضيوف. فهنا، أيها الملك، تتحقق مقاصد الحياة الثلاثة—الدارما (الواجب القويم)، والأرثا (الرفاه المادي)، والكاما (المتعة المشروعة)—تحققًا صادقًا تامًّا بوصفها ثمرتها اللائقة.

Word by Word

• पितृदेवातिथिकृते: for (the sake of) fathers/manes, gods, and guests
• पितृदेवातिथिकृते: Sampradana
• Type: Noun
• Root: पितृ-देव-अतिथि
• Form: Masculine, Dative, Singular

• समारम्भः: undertaking; ceremonial preparation/arrangement
• समारम्भः: Karta
• Type: Noun
• Root: समारम्भ
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• अत्र: here (in this ashrama/context)
• अत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र

• शस्यते: is praised; is commended
• Type: Verb
• Root: शंस्
• Form: Present, Passive, Third, Singular

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र

• एव: indeed; only
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• हि: for; indeed
• Type: Indeclinable
• Root: हि

• महाराज: O great king
• Type: Noun
• Root: महाराज
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• त्रिवर्गः: the triad (dharma, artha, kama)
• त्रिवर्गः: Karta
• Type: Noun
• Root: त्रिवर्ग
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• केवलम्: only; exclusively
• Type: Indeclinable
• Root: केवल

• फलम्: fruit; result
• Type: Noun
• Root: फल
• Form: Neuter, Nominative, Singular

Speaker

नकुल उवाच

Characters & Entities

• Nakula
• Mahārāja (the king addressed)
• Pitṛs (ancestors)
• Devas (gods)
• Atithis (guests)
• Gṛhastha-āśrama (householder stage)
• Trivarga (dharma-artha-kāma)