Shloka 20
Bhṛtya-niyoga: Role-appropriate appointment of servants and protection of the royal treasury (भृत्यनियोगः कोशरक्षणं च)
नाहंवादी न निर्द॑न्द्धो न यर्किंचनकारक: । कृते कर्मण्यमात्यानां कर्ता भृत्यजनप्रिय:,वह अहंकार छोड़ दे, द्वन्धोंसे प्रभावित न हो, जो ही मनमें आवे वही न करने लगे, मन्त्रियोंके किये हुए कर्मका अनुमोदन करे और सेवकोंपर प्रेम रखे
nāhaṃvādī na nirdvandvo na yatkiñcanakārakaḥ | kṛte karmaṇy amātyānāṃ kartā bhṛtyajanapriyaḥ ||
قال بهيشما: «لا ينبغي للمرء أن يكون مُخاصِمًا، ولا أن تتقاذفه أزواج الأضداد. ولا ينبغي أن يصير فاعلًا لكل نزوةٍ تطرأ. بل عليه أن يُقِرّ ويعضد ما ينجزه وزراؤه على الوجه القويم، وأن يحفظ مودةً رحيمة تجاه خدمه ومن يعتمدون عليه.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches disciplined kingship and ethical conduct: abandon egoistic self-assertion, remain steady amid opposites, avoid impulsive action, rely on and endorse properly executed ministerial work, and treat servants and dependents with affectionate care.
In Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on the qualities of a good ruler/leader—emphasizing inner restraint, balanced judgment, sound delegation, and humane treatment of those who serve.