Shloka 90
Vyāghra–Gomāyu Saṃvāda (व्याघ्रगोमायु संवाद) — Testing Character Beneath Appearances
Devanagari script
अगृह्ानुनयं तस्य मृगेन्द्रस्य च बुद्धिमान् । गोमायु: प्रायमास्थाय त्यक्त्वा देहं दिवं ययौ,वह बड़ा बुद्धिमान् था; अतः शेरकी अनुनय-विनय न मानकर मृत्युपर्यन्त निराहार रहनेका व्रत ले एक स्थानपर बैठ गया और अन्तमें शरीर त्यागकर स्वर्गधाममें जा पहुँचा
Translation
وكان بالغَ الحكمة؛ فلم يقبل تلطّفَ سيّدِ السباع ولا استرضاءه. فاتّخذ نذرَ «برايا» (prāya)—أي الصوم حتى الموت—وجلس في مكان واحد، ثم في النهاية ترك الجسد ومضى إلى السماء.
Word by Word
अगृह्णात्did not accept
अगृह्णात्:
TypeVerb
Rootग्रह्
FormImperfect (Lan), 3, Singular, Parasmaipada
अनुनयम्entreaty, persuasion
अनुनयम्:
Karma
TypeNoun
Rootअनुनय
FormMasculine, Accusative, Singular
तस्यof him/that
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
मृगेन्द्रस्यof the lord of beasts (lion)
मृगेन्द्रस्य:
TypeNoun
Rootमृगेन्द्र
FormMasculine, Genitive, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
बुद्धिमान्wise, intelligent
बुद्धिमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootबुद्धिमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
गोमायुःthe jackal
गोमायुः:
Karta
TypeNoun
Rootगोमायु
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रायम्fast unto death (prāya)
प्रायम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्राय
FormNeuter, Accusative, Singular
आस्थायhaving undertaken, having resorted to
आस्थाय:
TypeVerb
Rootआ-स्था
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada-usage
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
TypeVerb
Rootत्यज्
FormAbsolutive (Gerund)
देहम्body
देहम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेह
FormMasculine, Accusative, Singular
दिवम्heaven
दिवम्:
Karma
TypeNoun
Rootदिव्
FormMasculine, Accusative, Singular
ययौwent
ययौ:
TypeVerb
Rootया
FormPerfect (Liṭ), 3, Singular, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes