मातापितृगुरुपूजा-प्रशंसा
Praise of Venerating Mother, Father, and Teacher
गुरुत्वेनाभिभवति नास्ति मातृसमो गुरु: । आचार्य सदा दस श्रोत्रियोंसे बढ़कर है। उपाध्याय (विद्यागुरु) दस आचार्योसे अधिक महत्त्व रखता है
guru-tvenābhibhavati nāsti mātṛ-samaḥ guruḥ | ācāryaḥ sadā daśa śrotriyebhyo ’dhikaḥ | upādhyāyo daśācāryebhyo ’dhikaḥ | pitā daśopādhyāyebhyo ’dhikaḥ | mātā daśa-pitṛbhyo ’py adhikā | sā ekā sva-gauraveṇa sarvāṃ pṛthivīm api tiraskaroti | ataḥ mātṛ-samaḥ anyaḥ ko ’pi guruḥ nāsti || guruḥ garīyān pitṛto mātṛtaś ca iti me matiḥ ||
قال بهيشما: «في ميزان التبجيل لا أحد يعلو على الأم؛ فلا معلّم يساويها. فالأتشاريّا (ācārya) أعظم منزلةً من عشرةٍ من الشروتريّا (śrotriya) العلماء؛ والأوبادهيايا (upādhyāya) أعظم من عشرة أتشاريّين؛ والأب أعظم من عشرة أوبادهيايا؛ والأم أعظم حتى من عشرة آباء. وبكرامتها وحدها تُغشي الأرض كلّها. لذلك لا غورو يُقارن بالأم—وفي حكمي أن الغورو أثقل منزلةً من الأب، وأن الأم أثقل منزلةً بعد ذلك».
भीष्म उवाच
Bhishma ranks sources of authority and gratitude, concluding that the mother is the highest object of reverence—greater even than learned teachers and the father—because her singular dignity and sacrifice ground one’s very life and moral formation.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma advises Yudhishthira by laying out a hierarchy of venerable figures (śrotriya, ācārya, upādhyāya, father, mother) to clarify whom one must honor most and why.