Shloka 19
Gaṇānāṃ Vṛttiḥ — On the Sustenance and Cohesion of Assemblies
Gaṇa-nīti
चारमन्त्रविधानेषु कोशसंनिचयेषु च । नित्ययुक्ता महाबाहो वर्धन्ते सर्वती गणा:,महाबाहु युधिष्ठिर! गणराज्यके नागरिक गुप्तचर या दूतका काम करने, राज्यके हितके लिये गुप्त मन्त्रणा करने, विधान बनाने तथा राज्यके लिये कोश-संग्रह करने आदिके लिये सदा उद्यत रहते हैं, इसीलिये सब ओरसे उनकी उन्नति होती है
cāramantravidhāneṣu kośasaṃnicayeṣu ca | nityayuktā mahābāho vardhante sarvatī gaṇāḥ ||
قال بهيشما: يا يودهيشثيرا ذا الساعد القوي، إذا كان أعضاءُ الجمهورية مواظبين على أعمال الاستطلاع والدبلوماسية، وعلى المداولات السرّية لمصلحة الدولة، وعلى سنّ الأنظمة، وعلى جمع الخزانة، فإنهم يزدهرون من كل جانب. والعبرة الأخلاقية أن اليقظة الجماعية، والمشورة المنضبطة، وثبات مالية الدولة هي أسسُ كيانٍ سياسي مزدهر.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A polity—especially a gaṇa or republic—prospers when its members are consistently disciplined in (1) intelligence and diplomacy, (2) confidential policy deliberation aimed at public welfare, (3) sound lawmaking/administration, and (4) careful accumulation and protection of the treasury.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises Yudhishthira about the practical causes of a state’s stability and growth, highlighting how organized collective effort in counsel, legislation, intelligence, and finance leads to all-round prosperity for a republican assembly.