Shloka 24
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
मार्दवं दण्ड आलस्यं प्रमादश्न सुरोत्तम । माया: सुविहिता: शक्र सादयन्त्यविचक्षणम्,सुरश्रेष्ठ इन्द्र! कोमलता, दण्ड, आलस्य, असावधानी और शशत्रुओंद्वारा अच्छी तरह प्रयोग की हुई माया--ये अनभिज्ञ राजाको बड़े कष्टमें डाल देते हैं
mārdavaṁ daṇḍa ālasyaṁ pramādaś ca surottama | māyāḥ suvihitāḥ śakra sādayanty avicakṣaṇam ||
قال بهيشما: «يا خيرَ الآلهة، يا شَكْرا (إندرا): إن اللينَ في غير موضعه، والعقوبةَ القاسية، والكسلَ، والغفلةَ—وكذلك الحيلَ التي يُحسن الأعداءُ توظيفَها—تُورد ملكًا عديمَ التمييز إلى الهلاك والعذاب.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must balance gentleness and punishment with discernment and vigilance; idleness and negligence, along with enemy stratagems, can quickly ruin an undiscerning king.
In the Shanti Parva’s instruction on governance (rajadharma), Bhishma addresses Indra and lists key causes of a king’s downfall—misplaced softness, harshness, sloth, carelessness, and enemies’ well-planned deceptions.