गान्धारी-प्रशमनम् — Pacification of Gāndhārī and Kṛṣṇa’s Counsel at Hāstinapura
स्वयं चैवावरोह त्वमेतच्छेयस्तवानघ । भरतश्रेष्ठ! तत्पश्चात् सदा अर्जुनके प्रिय एवं हितमें तत्पर रहनेवाले भगवान् श्रीकृष्णने गाण्डीवधारी अर्जुनसे कहा--“भरतवंशशिरोमणे! तुम गाण्डीव धनुषको और इन दोनों बाणोंसे भरे हुए अक्षय तरकसोंको उतार लो। फिर स्वयं भी उतर जाओ! इसके बाद मैं उतरूँगा! अनघ! ऐसा करनेमें ही तुम्हारी भलाई है” ।। तच्चाकरोत् तथा वीर: पाण्डुपुत्रो धनंजय:
saṃjaya uvāca | svayaṃ caivāvaroha tvam etac chreyas tavānagha | bharataśreṣṭha! tataḥ paścāt sadā'rjunake priyaṃ evaṃ hitam eva ca tatparaḥ san bhagavān śrīkṛṣṇo gāṇḍīvadhāriṇam arjunam uvāca— “bharatavaṃśaśiromaṇe! tvaṃ gāṇḍīvaṃ dhanuḥ imau ca bāṇapūrṇau akṣayau tarakasau avatāraya | tataḥ svayam api avaroha | anantaraṃ aham avariṣyāmi | anagha! evaṃ kartum eva tava śreyas” iti || tac cākārot tathā vīraḥ pāṇḍuputro dhanaṃjayaḥ | tad-anantaraṃ paramabuddhimān bhagavān śrīkṛṣṇo hayānāṃ bāgḍorāṃ tyaktvā gāṇḍīvadhāriṇaḥ arjunasya rathāt svayam api avaruroha ||
قال سنجيا: إن كريشنا، الدائمَ الحرص على ما هو عزيزٌ ونافعٌ لأرجونا، خاطب حاملَ غانديفا قائلاً: «يا أفضلَ آلِ بهاراتا، يا من لا إثمَ عليه—انزلْ أنت أولاً؛ فذلك هو الخيرُ لك حقّاً. أنزلْ قوسَ غانديفا، وأنزلْ هاتين الجعبتين اللتين لا تنفدان، المملوءتين بالسهام؛ ثم انزلْ بنفسك. وبعدك أنزلُ أنا». ففعل أرجونا، البطل ابنُ باندو، كلَّ ذلك كما أُمِر. ثم إن الربَّ شري كريشنا، بالغَ الحكمة، أرخى زمامَ الخيل ونزل هو أيضاً من عربة أرجونا.
संजय उवाच
Kṛṣṇa models prudent, welfare-centered guidance: even in victory, one should act with foresight and disciplined order. The emphasis on śreyas (true welfare) highlights ethical leadership—protecting the warrior by having him dismount first and secure his weapons before others act.
After the climactic combat, Kṛṣṇa instructs Arjuna to remove his bow and the two inexhaustible quivers and to descend from the chariot first; only afterward does Kṛṣṇa alight, releasing the reins. Arjuna follows exactly, and Kṛṣṇa then steps down from the chariot.