Shloka 43

Duryodhana-vadha-pratikriyā: Harṣa, Nindā, and Kṛṣṇa’s Nīti-vyākhyā (Śalya-parva 60)

Devanagari script

तवाद्य पृथिवी सर्वा क्षेमा निहतकण्टका । तां प्रशाधि महाराज स्वधर्ममनुपालय,“महाराज! आज यह सारी पृथ्वी आपकी हो गयी, इसके काँटे नष्ट कर दिये गये, अतः यह मंगलमयी हो गयी है। आप इसका शासन तथा अपने धर्मका पालन कीजिये

Transliteration

tvādya pṛthivī sarvā kṣemā nihatakaṇṭakā | tāṃ praśādhi mahārāja svadharmam anupālaya ||

Translation

قال سنجيا: «اليوم صارت الأرضُ كلُّها آمنةً، وقد قُطِعت أشواكُها—أي أُزيلت منابعُ الأذى. فاحكمْ هذه المملكةَ أيها الملكُ العظيم، واحفظْ دَهرماك.»

Word by Word

• तव: of you/your
• तव: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: त्वद्
• Form: —, षष्ठी, एकवचन

• अद्य: today/now
• अद्य: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य

• पृथिवी: the earth/kingdom
• पृथिवी: कर्म
• Type: Noun
• Root: पृथिवी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सर्वा: entire/all
• सर्वा: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सर्व
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• क्षेमा: safe/auspicious/secure
• क्षेमा: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: क्षेम
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निहत: slain/destroyed
• निहत: विशेषण
• Type: Verb
• Root: नि-हन्
• Form: क्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• कण्टकाः: thorns (i.e., enemies/obstacles)
• कण्टकाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: कण्टक
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ताम्: that (earth/kingdom)
• ताम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रशाधि: rule/govern
• प्रशाधि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्र-शास्
• Form: लोट्, मध्यम, एकवचन, परस्मैपद

• महाराज: O great king
• महाराज: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: महाराज
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• स्वधर्मम्: one’s own duty (royal duty)
• स्वधर्मम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्वधर्म
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अनुपालय: protect/observe (follow)
• अनुपालय: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अनु-पाल्
• Form: लोट्, मध्यम, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sanjaya
• Mahārāja (the king addressed; contextually Dhṛtarāṣṭra)
• Pṛthivī (the earth/kingdom)