Shloka 1
Sarasvatī-Śāpavimokṣa, Rākṣasa-Mokṣa, and Aruṇā-Tīrtha
Indra–Namuci Expiation
Devanagari script
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका ३ श्लोक मिलाकर कुल ४० $ “लोक हैं।) द्विचत्वारिशोड ध्याय: वसिष्छठापवाह तीर्थकी उत्पत्तिके प्रसंगमें विश्वामित्रका क्रोध और वसिष्ठजीकी सहनशीलता जनमेजय उवाच वसिष्ठस्यापवाहो5सौ भीमवेग: कथं नु सः । किमर्थ च सरिच्छोष्ठा तमृषिं प्रत्यवाहयत्
Translation
(في القراءة الزائدة على طريقة الدكشِناتية أُضيفت ثلاثة شلوكات، فصار المجموع أربعين.) الفصل الثاني والأربعون: في سياق نشأة تيرثا «فَسِشْثَاپَفَاه»—غضب فيشواميترا وصبر فَسِشْثَ. قال جنميجيا: «كيف اشتدّ ذلك السيل الرهيب المسمّى فَسِشْثَاپَفَاه حتى صار بهذه السرعة المهيبة؟ ولأيّ سببٍ جرفت سارَسْوَتِي—وهي أسمى الأنهار—ذلك الرِّشيَّ؟»
Word by Word
जनमेजयःJanamejaya
जनमेजयः:
Karta
TypeNoun
Rootजनमेजय
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular
वसिष्ठस्यof Vasiṣṭha
वसिष्ठस्य:
TypeNoun
Rootवसिष्ठ
FormMasculine, Genitive, Singular
अपवाहःthe outflow/stream (Apavāha)
अपवाहः:
Karta
TypeNoun
Rootअपवाह
FormMasculine, Nominative, Singular
असौthat (one), he/that
असौ:
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (pronoun stem: अदस्)
FormMasculine, Nominative, Singular
भीमवेगःof terrible speed/force
भीमवेगः:
TypeAdjective
Rootभीमवेग
FormMasculine, Nominative, Singular
कथम्how
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
नुindeed/then (interrogative particle)
नु:
TypeIndeclinable
Rootनु
सःhe/that
सः:
TypeNoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
किम्what
किम्:
Karma
TypeNoun
Rootकिम्
FormNeuter, Accusative, Singular
अर्थम्purpose/reason
अर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सरित्the river/stream
सरित्:
Karta
TypeNoun
Rootसरित्
FormFeminine, Nominative, Singular
शुष्ठाdried up (as a river)
शुष्ठा:
TypeAdjective
Rootशुष्ठा
FormFeminine, Nominative, Singular
तम्him/that (one)
तम्:
Karma
TypeNoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
ऋषिम्sage
ऋषिम्:
Karma
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रतिtowards/against
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
अवाहयत्caused to flow/drive (towards)
अवाहयत्:
TypeVerb
Rootवह्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Causative (ṇij), Parasmaipada
Speaker
जनमेजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes