Previous Verse
Next Verse

Shloka 603

Śalya-hatānantarāṇi: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana and the Pandava counter-encirclement (शल्यहतानन्तराणि—मद्रराजपदानुगानां प्रस्कन्दनम्)

क्षरन्तो रुधिरं देहैविपन्नायुधजीविता: । युधिष्ठिरके बाणसमूहोंसे आच्छादित हुए आपके सैनिकोंने आँखें मीच लीं और आपसमें ही एक-दूसरेको घायल करके वे अत्यन्त पीड़ित हो गये। उस समय शरीरोंसे रक्तकी धारा बहाते हुए वे अपने अस्त्र-शस्त्र और जीवनसे भी हाथ धो बैठे

sañjaya uvāca | kṣaranto rudhiraṃ dehair vipannāyudha-jīvitāḥ | yudhiṣṭhirake bāṇa-samūhaiḥ ācchāditāḥ tava sainikāḥ akṣiṇī nimīlya parasparaṃ eva anyonyaṃ vyathayitvā atyanta-pīḍitā abhavan | tadā dehebhyaḥ rudhira-dhārāḥ kṣarantas te astrāṇi śastrāṇi ca jīvitaṃ ca parityajya iva vinaṣṭāḥ ||

قال سنجيا: لما غشّتهم وابلُ سهام يودهيشثيرا، أغمض جنودك أعينهم رعبًا واضطرابًا. وفي زحمة القتال أخذوا يجرح بعضُهم بعضًا فاشتدّ عليهم الألم. سالت الدماء من أجسادهم؛ وفقدوا السلاح كما فقدوا العزم على البقاء.

क्षरन्तःshedding, flowing out
क्षरन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootक्षर्
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, बहुवचन
रुधिरम्blood
रुधिरम्:
Karma
TypeNoun
Rootरुधिर
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
देहैःwith (their) bodies
देहैः:
Karana
TypeNoun
Rootदेह
Formपुं, तृतीया, बहुवचन
विपन्नruined, lost, destroyed
विपन्न:
TypeAdjective
Rootविपन्न
Formक्त (भूतकृदन्त), पुं, प्रथमा, बहुवचन (समासान्तर्गत-विशेषणरूपेण)
आयुधweapons
आयुध:
TypeNoun
Rootआयुध
Formनपुं, प्रथमा/द्वितीया (समासान्तर्गत), बहुवचन (समासान्तर्गत)
जीविताःliving beings; (those) alive
जीविताः:
Karta
TypeNoun
Rootजीवित
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन

संजय उवाच

S
Sanjaya
Y
Yudhishthira
D
Dhritarashtra (implied by 'your')
K
Kaurava soldiers
A
arrows (bāṇa)
W
weapons (āyudha, astra, śastra)

Educational Q&A

The verse highlights how war, especially when driven by adharma and sustained by stubbornness, collapses into chaos where fear overrides discernment. Ethically, it underscores that violence rebounds: confusion and panic can make people harm their own, revealing the inner cost of conflict beyond mere victory or defeat.

Sanjaya reports to Dhritarashtra that Yudhishthira’s arrow volleys overwhelm the Kaurava troops. In terror they shut their eyes, lose formation, and end up injuring one another. Bleeding heavily, they are described as having effectively lost both weapons and life.