Shloka 24
शल्यपर्वणि प्रथमाध्यायः — Karṇa-vadha-anantaraṃ Śalya-niyogaḥ, Saṃjayasya Dhṛtarāṣṭra-nivedanam
तमेव चार्थ ध्यायन्तं कर्णस्य निधन प्रति । भरतश्रेष्ठ! वे निष्पाप नरेश अपनी पुत्रवधुओं, गान्धारी, विदुर तथा अन्य हितैषी सुहृदों एवं बन्धु-बान्धवोंद्वारा सब ओरसे घिरे हुए बैठे थे और कर्णके मारे जानेसे होनेवाले परिणामका चिन्तन कर रहे थे | २२-२३ $ ।। रुदन्नेवाब्रवीद् वाक््यं राजानं जनमेजय,जनमेजय! उस समय संजयने खिन्नचित्त होकर रोते हुए ही संदिग्ध वाणीमें कहा --“नरव्याप्र! भरतश्रेष्ठ! मैं संजय हूँ। आपको नमस्कार है
tam eva cārthaṁ dhyāyantaṁ karṇasya nidhana-prati | bharataśreṣṭha! te niṣpāpa nareśāḥ sva-putra-vadhūbhiḥ gāndhāryā vidureṇa tathā anyaiḥ hitaiṣibhiḥ suhṛdbhiḥ bandhu-bāndhavair api sarvataḥ parivṛtā upaviṣṭāḥ karṇasya māraṇāt bhaviṣyat-phalaṁ cintayantaḥ || rudann evābravīd vākyaṁ rājānaṁ janamejaya | janamejaya! tasmin kāle sañjayaḥ khinna-citto ruditvā iva sandigdha-vāṇyā idam uvāca— “naravyāghra! bharataśreṣṭha! ahaṁ sañjayaḥ; te namas te” ||
قال فايشامبايانا: يا خيرَ آلِ بهاراتا! إن أولئك الملوكَ الأطهار كانوا جلوسًا، محاطين من كل جانب بكنّاتهم، وبغاندهاري، وبفيدورا، وبسائر الأصدقاء والأقارب المحسنين، يتفكّرون في العواقب التي ستعقب مقتل كارنا. ثم إن سانجايا، وقد أثقل الحزن قلبه، خاطب الملك جاناميچايا كأنه يبكي، بصوتٍ مترددٍ مضطرب: «يا نمرَ الرجال، يا خيرَ آلِ بهاراتا! أنا سانجايا. لك التحية والسجود.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the ethical weight of war: even a single hero’s death (Karṇa) triggers anxious reflection on cascading consequences. It also shows how grief destabilizes speech and judgment, reminding rulers and listeners that dharma requires sober consideration of outcomes, not merely victory.
After Karṇa’s fall, the royal household sits surrounded by family and trusted well-wishers, contemplating what his death will bring. In this atmosphere of mourning, Sañjaya—overcome with sorrow—addresses King Janamejaya, identifying himself and offering salutations, his voice wavering with distress.