Shloka 303
अध्याय ९ — दुर्योधनस्य अन्त्यावस्था, विलापः, तथा सौप्तिक-प्रतिवृत्तम्
Duryodhana’s Final Condition, Lamentation, and the Night’s Report
धर्मज्ञमानिनौ यौ त्वां वध्यमानमुपेक्षताम् “अब वे बेचारे शोकमग्न हो भिखारी बनकर इस भूतलपर भीख माँगते फिरेंगे। उस वृष्णिवंशी श्रीकृष्ण और खोटी बुद्धिवाले अर्जुनको भी धिक्कार है, जिन्होंने अपनेको धर्मज्ञ मानते हुए भी आपके अन्यायपूर्वक वधकी उपेक्षा की
dharmajñamāninau yau tvāṁ vadhyamānam upekṣatām |
قال سَنْجَيَة: «هذان الاثنان—اللذان يتباهيان بمعرفة الدَّهَرْمَا—قد نظرا ببرودٍ ولامبالاةٍ وأنت تُذبح. والآن، بائسين مكلومين، سيطوفان في هذه الأرض كالمتسوّلين. العار على كِرِشْنَة من سلالة الفْرِشْنِي، والعار كذلك على أَرْجُونَة سيّئ الرأي؛ فقد ادّعيا الاستقامة ثم تجاهلا قتلك الجائر.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames moral accountability as inseparable from action: claiming to know dharma is hollow if one passively tolerates injustice. Ethical failure can occur through omission (upekṣā) as much as through direct wrongdoing.
Sañjaya reports a harsh denunciation directed at Kṛṣṇa and Arjuna, accusing them of standing by while an unjust killing took place. The speaker predicts their future humiliation and suffering as a consequence of that neglect.