Shloka 233
कृपोपदेशः — द्रौणेरनिद्रा च
Kṛpa’s Counsel and Drauṇi’s Sleepless Resolve
हृदयं निर्दहन्मेड्द्य राज्यहानि न शाम्यति । “इन चारोंका एक चौथाई भाग जो क्रोध है, वही मेरी निद्राको तत्काल नष्ट किये देता है। अपने पिताके वधकी घटनाका बारंबार स्मरण करके इस संसारमें कौन-सा ऐसा दुःख है, जिसका मुझे अनुभव न होता हो। वह दुःखकी आग रात-दिन मेरे हृदयको जलाती हुई अबतक बुझ नहीं पा रही है
hṛdayaṁ nirdahan medhya rājya-hāni na śāmyati | caturṇām eṣa pādaḥ krodhaḥ sa me nidrāṁ tatkṣaṇaṁ nāśayati | pituḥ vadha-kathāṁ punaḥ punaḥ smaran iha loke ko nāma duḥkhaḥ syād yasya me’nubhavo na bhavet | sa duḥkhāgniḥ rātriṁ-divaṁ hṛdayaṁ dahann adyāpi na nirvāyati ||
قال كِرِبا: «قلبي لا يزال يحترق، وخسارةُ المملكة لا تهدأ في داخلي. ومن القوى الأربع التي تسوق الناس، فإن الغضب—وهو ربعها—يهدم نومي في الحال. وإذ أستعيد مرارًا حادثةَ قتل أبي، فأيُّ حزنٍ في هذا العالم لم أذقه؟ إن نارَ الأسى التي تحرق قلبي ليلًا ونهارًا لم تنطفئ بعد.»
कृप उवाच
Educational Q&A
Unresolved grief and anger can consume the mind, destroying rest and clarity; the verse highlights how remembrance of violence perpetuates inner burning, implying the ethical need for restraint and healing rather than being driven by wrath.
In the Sauptika Parva’s tense aftermath, Kṛpa speaks of his sleeplessness and inner torment: the loss of sovereignty and, more intensely, the recurring memory of his father’s death keep his heart burning like an unquenched fire.