Shloka 33
अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः
Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve
क्रोधामर्षवशं प्राप्तो द्रोणपुत्रस्तु भारत | न वै सम स जगामाथ निद्रां सर्प इव श्वसन्,महाराज! बहुमूल्य शय्या एवं सुखसामग्रीसे सम्पन्न होनेपर भी उन दोनों वीरोंको परिश्रम और शोकसे पीड़ित हो अनाथकी भाँति पृथ्वीपर ही पड़ा देख द्रोणपुत्र अश्वत्थामा क्रोध और अमर्षके वशीभूत हो गया। भारत! उस समय उसे नींद नहीं आयी। वह सर्पके समान लंबी साँस खींचता रहा
krodhāmarṣavaśaṃ prāpto droṇaputrastu bhārata | na vai saṃ sa jagāmātha nidrāṃ sarpa iva śvasan ||
قال سنجيا: وقد استبدّ الغضبُ والكبرياءُ المجروح بأشفَتّامَا، ابنِ درونا، يا بهاراتا، فلم يقدر قطّ أن ينال النوم. كان مضطجعًا كالأفعى، يزفر أنفاسًا طويلة حارّة، وعقله مضطربٌ لرؤيته المحاربين الاثنين مطروحين على الأرض، منهكَين حزينَين، على الرغم من الأسرة النفيسة ووسائل الراحة.
संजय उवाच
Educational Q&A
Unrestrained anger (krodha) and wounded pride (amarṣa) disturb inner peace and cloud discernment, becoming the psychological seed of adharmic action. The verse highlights how a mind seized by resentment cannot rest and is prone to destructive choices.
Sañjaya describes Aśvatthāmā after seeing the exhausted warriors lying on the ground despite available luxuries. He becomes dominated by rage and humiliation and cannot sleep, breathing like a serpent—an ominous setup for the violent events of the Sauptika Parva.