Shloka 5
Adhyāya 52 (Sabhā-parva): Vidura Invites Yudhiṣṭhira to Hastināpura for the Dice Match
मेरु और मन्दराचलके बीचमें प्रवाहित होनेवाली शैलोदा नदीके दोनों तटोंपर छिठ्रोंमें वायुके भर जानेसे वेणुकी तरह बजनेवाले बाँसोंकी रमणीय छायामें जो लोग बैठते और विश्राम करते हैं, वे खस, एकासन, अह, प्रदर, दीर्घवेणु, पारद, पुलिन्द, तंगण और परतंगण आदि नरेश भेंटमें देनेके लिये पिपीलिकाओं (चींटियों)-द्वारा निकाले हुए पिपीलिक नामवाले सुवर्णके ढेर-के-ढेर उठा लाये थे। उसका माप द्रोणसे किया जाता था ॥। २-- ४।। कृष्णॉल्ललामां श्वमराज्छुक्लां श्षान्याज्छशि प्रभान् । हिमवत्पुष्पजं चैव स्वादु क्षौद्रं तथा बहु
duryodhana uvāca | meru-mandarācalayoḥ madhye pravahantyāḥ śailodāyā nadīyā ubhayataṭeṣu chidrāntareṣu vāyor āpūryamāṇeṣu veṇur iva ninādavatāṃ veṇūnāṃ ramaṇīyāyāṃ chāyāyāṃ ye janā upaviśanti viśrāmyanti ca, te khasā ekāśanā āhāḥ pradarā dīrghaveṇavaḥ pāradaḥ pulindāḥ taṅgaṇāḥ parataṅgaṇāś ca nṛpāḥ pīpīlikābhiḥ nirhṛtaṃ pīpīlika-nāma suvarṇaṃ rāśīn rāśīn upahṛtya dāna-bhūtam ājagmuḥ | tasya mānaṃ droṇena kriyate || kṛṣṇollalāmāṃ śvamārāj chuklāṃ śānyāj chaśi-prabhān | himavat-puṣpajaṃ caiva svādu kṣaudraṃ tathā bahu ||
قال دوريودھانا: «بين جبل ميرو وجبل ماندارا يجري نهر شيلودا. وعلى ضفتيه، في التجاويف التي يتجمع فيها الهواء، تُصدر أعواد الخيزران أنغامًا كأنها مزامير؛ وفي ظلّها البهيّ يجلس قوم ويستريحون. أولئك الملوك—الخَسَة، والإيكاشَنَة، والآهَة، والبرادَرة، وذوو القصب الطويل، والبارادَة، والبولِندَة، والتَنگَنة، والباراتَنگَنة، وغيرهم—جاؤوا يحملون جزيةً أكوامًا عظيمة من الذهب تُسمّى “بيبيلِكا”، يُقال إن النمل أخرجها؛ وكانت كميتها تُقاس بمكيال الدروṇa. ثم ذكر أيضًا وفرةً من العسل الحلو وسائر السلع النادرة.»
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how political sovereignty expresses itself through tribute and displays of wealth; ethically, it invites reflection on the allure of material splendor and how such magnificence can fuel pride, rivalry, and courtly tension—forces that later contribute to conflict.
Duryodhana is describing distant regions and peoples who bring extraordinary tribute—especially ‘Pīpīlika’ gold associated with ants—along with other rare goods. The description functions as a catalogue of the empire’s reach and the opulence surrounding the royal court.