Shloka 47
Rājasūyābhiṣeka-darśana: Duryodhana’s Observation of the Consecration
Devanagari script
वैशम्पायन उवाच आर्तवाक्यं तु तत् तस्य प्रणयोक्त निशम्य सः । धृतराष्ट्रोडब्रवीत् प्रेष्पान् दुर्योधनमते स्थित:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! अपने पुत्रका यह प्रेमपूर्ण आर्त वचन सुनकर राजा धृतराष्ट्र दुर्योधनके मतमें आ गये और सेवकोंसे इस प्रकार बोले--
Translation
قال فَيْشَمْبايَنَة: «يا جاناميجايا، لما سمع الملك دِهْرِتَراشْتْرَة كلام ابنه الموجِعَ المفعمَ بالمودّة، مال إلى رأي دوريوذانا، ثم قال للخَدَم على هذا النحو—»
Word by Word
वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
आर्तवाक्यम्distressed/piteous speech
आर्तवाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootआर्तवाक्य
FormNeuter, Accusative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
प्रणयोक्तम्spoken out of affection
प्रणयोक्तम्:
TypeAdjective
Rootप्रणयोक्त
FormNeuter, Accusative, Singular
निशम्यhaving heard
निशम्य:
TypeVerb
Rootनि-शम्
FormAbsolutive (Gerund), Active
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
धृतराष्ट्रःDhṛtarāṣṭra
धृतराष्ट्रः:
Karta
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्र
FormMasculine, Nominative, Singular
उदब्रवीत्spoke forth
उदब्रवीत्:
TypeVerb
Rootउद्-ब्रू
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
प्रेष्यान्servants/attendants
प्रेष्यान्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रेष्य
FormMasculine, Accusative, Plural
दुर्योधनमतेin Duryodhana's opinion/view
दुर्योधनमते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदुर्योधनमत
FormNeuter, Locative, Singular
स्थितःstanding/being (aligned)
स्थितः:
TypeAdjective
Rootस्था
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes