Shloka 18
Adhyāya 39: Śiśupāla’s Censure and Bhīma’s Contained Wrath (शिशुपाल-निन्दा तथा भीमक्रोध-निग्रहः)
अपने सगे-सम्बन्धियोंके मना करनेपर भी उनका क्रोधसे तमतमाता हुआ शरीर उन सिंहोंके समान सुशोभित हुआ, जो मांससे वंचित कर दिये जानेके कारण दहाड़ रहे हों। त॑ बलौघमपर्यन्तं राजसागरमक्षयम् | कुर्वाणं समयं कृष्णो युद्धाय बुबुधे तदा,स एव हि मया वध्यो भविष्यति न संशय: । “राजाओ! केशी दैत्यका वध करनेवाले अनन्त-पराक्रमी भगवान् श्रीकृष्णकी मेरे द्वारा जो पूजा की गयी है, उसे आपलोगोंमेंसे जो सहन न कर सकें, उन सब बलवानोंके मस्तकपर मैंने यह पैर रख दिया। मैंने खूब सोच-समझकर यह बात कही है। जो इसका उत्तर देना चाहे, वह सामने आ जाय। मेरे द्वारा वह वधके योग्य होगा; इसमें संशय नहीं है राजाओंका वह समुदाय अक्षय समुद्रकी भाँति उमड़ रहा था। उसका कहीं अन्त नहीं दिखायी देता था। सेनाएँ ही उसकी अपार जलराशि थीं। उसे इस प्रकार शपथ करते देख भगवान् श्रीकृष्णने यह समझ लिया कि अब ये नरेश युद्धके लिये तैयार हैं
vaishampāyana uvāca | teṣāṃ svasambandhibhir api nivāryamāṇānāṃ krodhatāmrāṅgāḥ siṃhā iva māṃsavivarjitāḥ praroruvantaḥ śobhāṃ prāpuḥ | taṃ balaugham aparyantaṃ rājasāgaram akṣayam kurvāṇaṃ samayaṃ kṛṣṇo yuddhāya bubudhe tadā | “sa eva hi mayā vadhyo bhaviṣyati na saṃśayaḥ | rājānaḥ! keśidaityavadha-kartur ananta-parākramasya bhagavataḥ śrīkṛṣṇasya mayā kṛtāṃ pūjāṃ yo yuṣmākaṃ na sahate, tasya sarvasya balavato mastake mayā pādaḥ nihitaḥ | suvicārya mayā etad uktaṃ; yo ’sya prativaktum icchati sa sammukham āgacchatu | mayā sa vadhyaḥ; atra na saṃśayaḥ” iti |
قال فايشَمبايانا: ومع أن ذوي قرباهم حاولوا كفّهم، كانت أجسادهم—وقد احمرّت وارتجفت من الغضب—تكتسي بهاءً شرسًا، كأسودٍ تزأر إذ حُرمت اللحم. وكان ذلك الحشد من الملوك يندفع كبحرٍ لا ينفد، لا يُرى له منتهى، وجيوشهم كالمياه اللامتناهية. فلما رأى كريشنا أنهم يعقدون مثل هذا القسم ويطلقون مثل هذا التحدّي—معلنين أن من لا يطيق التكريم الذي قُدّم له سيُعدّ عدوًا مستحقًا للقتل—فهم أن الحكّام قد عزموا الآن على الحرب. ويؤطّر المشهد انهيارًا أخلاقيًا: فالكبرياء الجريح والحسد من العبادة الموجّهة إلى كريشنا يتصلّبان في يمينٍ علني، فيحوّلان خصومة البلاط إلى قرار ساحة القتال.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Unchecked anger and wounded pride can turn a social-religious disagreement into violence. The passage highlights how envy of devotion shown to Kṛṣṇa becomes a public vow of hostility, illustrating the ethical danger of letting ego override restraint and kinship counsel.
A vast assembly of kings, stirred into rage despite attempts by relatives to restrain them, surges like an endless ocean. A challenger declares that anyone who cannot tolerate the honor paid to Kṛṣṇa is an enemy worthy of death. Seeing this oath-like challenge, Kṛṣṇa recognizes that the kings are now poised for war.