Next Verse

Shloka 1

नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः

Nakula’s Conquest of the Western Quarter

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ५८ श्लोक मिलाकर कुल ७९ श्लोक हैं) > तीतरके समान चितकबरे रंगवाले। एकोनत्रिशो<ड ध्याय: भीमसेनका फट जीतनेके लिये प्रस्थान और देशोंपर विजय पाना वैशम्पायन उवाच एतस्मिन्नेव काले तु भीमसेनो5पि वीर्यवान्‌ । धर्मराजमनुप्राप्य ययौ प्राचीं दिशं प्रति,महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान्‌ २ ।। वृतो भरतशार्टूलो द्विषच्छोकविवर्द्धन: । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! इसी समय शत्रुओंका शोक बढ़ानेवाले भरतवंशशिरोमणि महाप्रतापी एवं पराक्रमी भीमसेन भी धर्मराजकी आज्ञा ले, शत्रुके राज्यको कुचल देनेवाली और हाथी, घोड़े एवं रथसे भरी हुई, कवच आदिसे सुसज्जित विशाल सेनाके साथ पूर्व दिशाको जीतनेके लिये चले

Vaiśampāyana uvāca: etasminn eva kāle tu Bhīmaseno 'pi vīryavān dharmarājam anuprāpya yayau prācīṃ diśaṃ prati, mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā; hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān. vṛto bharataśārdūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ.

قال فايشَمبايانا: يا جاناميجايا، في ذلك الوقت بعينه خرج بهيماسينا أيضًا—وهو شديد البأس—بعد أن دنا من دهرماراجا (يودهيشثيرا) ونال إقراره، قاصدًا جهة المشرق. مضى ومعه جيش عظيم كالعجلة الحربية يسحق ممالك الأعداء—ممتلئًا بالفيلة والخيول والعربات، مكتمل السلاح والدروع. وهكذا، وقد أُحيط بتلك الحشود، تقدّم ذلك النمر بين آل بهاراتا، يزيد أحزان خصومه.

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
कालेat the time
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Locative, Singular
तुbut/and
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
भीमसेनःBhīmasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिalso
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
वीर्यवान्mighty/possessing valor
वीर्यवान्:
TypeAdjective
Rootवीर्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मराजम्Dharmarāja (Yudhiṣṭhira)
धर्मराजम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Accusative, Singular
अनुप्राप्यhaving approached/reached
अनुप्राप्य:
TypeVerb
Rootअनु-प्राप्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Active
ययौwent
ययौ:
TypeVerb
Rootया
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
प्राचीम्eastern
प्राचीम्:
TypeAdjective
Rootप्राची
FormFeminine, Accusative, Singular
दिशम्direction
दिशम्:
Karma
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Accusative, Singular
प्रतिtowards
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
महताwith great
महता:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Instrumental, Singular
बलचक्रेणwith an army-formation/host
बलचक्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootबलचक्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
परराष्ट्रावमर्दिनाwith (a force) crushing enemy kingdoms
परराष्ट्रावमर्दिना:
Karana
TypeAdjective
Rootपर-राष्ट्र-अवमर्दिन्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
हस्त्यश्वरथपूर्णेनfilled with elephants, horses, and chariots
हस्त्यश्वरथपूर्णेन:
Karana
TypeAdjective
Rootहस्ति-अश्व-रथ-पूर्ण
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
दंशितेनarmored/accoutered
दंशितेन:
Karana
TypeAdjective
Rootदंशित
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular, क्त (past passive participle)
प्रतापवान्splendid/valiant
प्रतापवान्:
TypeAdjective
Rootप्रतापवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
वृतःsurrounded/attended (by)
वृतः:
TypeAdjective
Rootवृत
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
भरतशार्दूलःtiger among the Bharatas
भरतशार्दूलः:
Karta
TypeNoun
Rootभरत-शार्दूल
FormMasculine, Nominative, Singular
द्विषच्छोकविवर्द्धनःincreaser of enemies' grief
द्विषच्छोकविवर्द्धनः:
TypeAdjective
Rootद्विषत्-शोक-विवर्द्धन
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
B
Bhīmasena (Bhīma)
D
Dharmarāja (Yudhiṣṭhira)
P
Prācī diś (the eastern direction)
B
Balacakra (army formation/host)
E
Elephants
H
Horses
C
Chariots
A
Armor/arms (daṃśita)