Shloka 8
मौसलपर्व — अध्याय ८
Arjuna’s evacuation of Dvārakā, Vasudeva’s rites, and the caravan’s crisis
(तद्वाक्यस्पर्शनालोकसुखं त्वमृतसंनिभम् । संस्मृत्य देवदेवस्य प्रमुह्माम्यमृतात्मन: ।।) देवताओंके भी देवता, अमृतस्वरूप श्रीकृष्णके मधुर वचनोंको सुनने, उनके श्रीअंगोंका स्पर्श करने और उन्हें देखनेका जो अमृतके समान सुख था, उसे बार-बार याद करके मैं अपनी सुध-बुध खो बैठता हूँ ।। मौसले वृष्णिवीराणां विनाशो ब्रह्मुशापज:,इति श्रीमहाभारते मौसलपर्वणि व्यासार्जुनसंवादे अष्टमोडध्याय:
tad-vākya-sparśanāloka-sukhaṁ tv amṛta-sannibham | saṁsmṛtya deva-devasya pramuhyāmy amṛtātmanaḥ ||
قال أرجونا: إنني كلما استعدتُ مرارًا وتكرارًا تلك اللذة الشبيهة بالرحيق التي ذقتها من قبل—بسماع كلمات شري كريشنا العذبة، ولمس أعضائه المقدسة، ورؤيته، هو إله الآلهة، الذي ماهيته خالدة—فإني أفقد رباطة جأشي وأقع في ذهول. وذكرى تلك الألفة الإلهية تزيد اليوم حزني على رحيله، وعلى الخراب الذي حلّ بآلِ فْرِشْني (Vṛṣṇi).
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how remembrance of the divine—especially intimate experiences of the Lord’s words, touch, and presence—can overwhelm the mind when separation and impermanence strike. It underscores both the sweetness of bhakti (devotional closeness) and the human vulnerability of grief, pointing to the ethical need for steadiness and acceptance amid inevitable loss.
In the Mausala Parva’s account of the aftermath, Arjuna speaks in sorrow after the downfall of the Vṛṣṇis and Kṛṣṇa’s departure from the world. He recalls the nectar-like happiness of being with Kṛṣṇa—hearing Him, touching Him, and seeing Him—and admits that these memories now make him lose composure.