Shloka 8

उत्पातदर्शनम् — Portents and Kāla among the Vṛṣṇis

Devanagari script

ततो भोज्यं च भक्ष्यं च पेयं चान्धकवृष्णय: । बहु नानाविध॑ चक्कुर्मद्य मांसमनेकश:,तब अन्धकों और वृष्णियोंने नाना प्रकारके भनक्ष्य, भोज्य, पेय, मद्य और भाँति- भाँतिके मांस तैयार कराये

Transliteration

tato bhojyaṃ ca bhakṣyaṃ ca peyaṃ cāndhakavṛṣṇayaḥ | bahu nānāvidhaṃ cakrur madyaṃ māṃsam anekaśaḥ ||

Translation

ثم إنّ الأندهكا والڤṛṣṇi أمروا بإعداد ألوانٍ كثيرة من الطعام واللذائذ، ومعها الأشربة—بل خمورًا وافرةً ولحومًا شتّى الأنواع.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय

• भोज्यम्: food to be eaten (meal)
• भोज्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भोज्य (भुज् धातु + यत् प्रत्यय; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च
• Form: अव्यय

• भक्ष्यम्: edibles, things to be eaten
• भक्ष्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भक्ष्य (भक्ष् धातु + यत् प्रत्यय; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च
• Form: अव्यय

• पेयम्: drink, beverage
• पेयम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पेय (पा धातु + यत् प्रत्यय; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च
• Form: अव्यय

• अन्धकवृष्णयः: the Andhakas and the Vrishnis
• अन्धकवृष्णयः: Karta
• Type: Noun
• Root: अन्धक + वृष्णि (प्रातिपदिके; समाहार-द्वन्द्व/इतरेतर-द्वन्द्व)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• बहु: much, in abundance
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (क्रियाविशेषणवत्)

• नानाविधम्: of many kinds, various
• नानाविधम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: नाना + विध (कर्मधारय-समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• चक्रुः: they made, they prepared
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• मद्यम्: liquor, intoxicating drink
• मद्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: मद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मांसम्: meat
• मांसम्: Karma
• Type: Noun
• Root: मांस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अनेकशः: in many ways, repeatedly, in abundance
• Type: Indeclinable
• Root: अनेकशस् (अव्यय; अनेक + शस्)
• Form: अव्यय

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśaṃpāyana
• Andhakas
• Vṛṣṇis
• food (bhojya/bhakṣya)
• drink (peya)
• liquor (madya)
• meat (māṃsa)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights a setting of excess—especially liquor and indulgent fare—which, in the Mausala Parva, functions as an ethical warning: loss of restraint (dama) and heedlessness (pramāda) can precipitate collective ruin even for powerful lineages.

What is happening in the narrative?

Vaiśaṃpāyana describes the Andhakas and Vṛṣṇis arranging a large feast with many foods, drinks, liquor, and meats. This prepares the scene for the ensuing disorder and the tragic events that overtake the Yādavas.