Shloka 94
अध्याय ९ — कर्णस्य प्रहारः, योधयुग्मनियोजनम्, शैनेय-कैकेययोर्युद्धविन्यासः
संजय! मेरी इस सेनाका उत्कर्ष अथवा उत्साह नष्ट हो गया है। इसके प्रमुख वीर कर्णके मारे जानेपर अब यह बच सकेगी, ऐसा मुझे नहीं दिखायी देता है ।। तौ हि वीरौ महेष्वासौ मदर्थे त्यक्तजीवितौ । भीष्मद्रोणौ हतीौ श्रुत्वा को न्यर्थों जीवितेन मे,मेरे लिये प्राणोंका मोह छोड़ देनेवाले महाधनुर्धर वीर भीष्म और द्रोणाचार्य मारे गये, यह सुनकर मेरे जीवित रहनेका क्या प्रयोजन है?
sañjaya! meyā asyāḥ senāyā utkarṣaḥ athavā utsāho naṣṭo gataḥ. asyāḥ pradhāna-vīrasya karṇasya māraṇe sati idānīm eṣā rakṣituṃ śakṣyati iti me na pratibhāti. tau hi vīrau maheṣvāsau mad-arthe tyakta-jīvitau—bhīṣma-droṇau hatāv iti śrutvā ko ’narthaḥ jīvitena me?
«يا سنجيا، لقد انهارت قوة هذا الجيش—بل روحه ذاتها. والآن بعد أن قُتل بطلُه الأبرز، كارنا، لا أرى كيف يمكن له أن ينجو. إنّ الراميين العظيمين، بهيشما ودرونا، كانا قد نبذا التعلّق بالحياة من أجلي؛ فإذا سمعتُ أنهما قد قُتلا، فأيُّ غايةٍ تبقى في أن أواصل العيش؟»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how attachment to power and dependence on a few champions leads to collapse when they fall; it also portrays the ethical cost of war—grief, guilt, and the emptiness of victory or survival when one’s cause and supports are destroyed.
Dhritarashtra, speaking to Sanjaya through Vaishampayana’s narration, reacts to the news that Karna has been killed. He declares the Kaurava army’s morale broken and recalls that Bhishma and Drona had fought ready to die for his sake; hearing they are dead, he questions the value of his own life.