Next Verse

Shloka 1

संजय कहते हैं--राजन्‌! तदनन्तर आपकी कुमन्त्रणाके फलस्वरूप जब वहाँ शंख और भेरियोंकी गम्भीर ध्वनि होने लगी, उस समय वहाँ श्वेत घोड़ोंवाले दोनों नरश्रेष्ठ वैकर्तन कर्ण और अर्जुन युद्धके लिये एक-दूसरेकी ओर बढ़े

sañjaya uvāca—rājan! tadanantaraṁ tava kumantreṇa phala-svarūpe yatra śaṅkha-bherīṇāṁ gambhīrā dhvaniḥ pravavṛte, tadā tatra śveta-aśva-vāhanau ubhau naraśreṣṭhau vaikartanaḥ karṇaḥ arjunaś ca yuddhāya parasparaṁ prati abhyavartatām.

قال سنجيا: أيها الملك! ثم بعد ذلك—ثمرةً لمشورتك المضلِّلة—لما ارتفع في ذلك الميدان دويُّ الأصداف (الشَّنْخ) وقرعُ الطبول العظيمة العميق، تقدّم خيرُ رجلين، فايكرتانا كارنا وأرجونا، وكلاهما على جيادٍ بيض، يتوجهان أحدهما إلى الآخر للقتال.

संजयःSanjaya
संजयः:
Karta
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Nominative, Singular
कथयतिsays/tells
कथयति:
TypeVerb
Rootकथ्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
तत्that/then
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
अनन्तरम्thereafter
अनन्तरम्:
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर
तवyour
तव:
TypePronoun
Rootत्वद्
FormGenitive, Singular
कुमन्त्रणायाःof evil counsel
कुमन्त्रणायाः:
TypeNoun
Rootकुमन्त्रणा
FormFeminine, Genitive, Singular
फलस्वरूपम्as a result
फलस्वरूपम्:
TypeIndeclinable
Rootफलस्वरूप
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
शङ्खानाम्of conches
शङ्खानाम्:
TypeNoun
Rootशङ्ख
FormMasculine, Genitive, Plural
भेरिणाम्of kettle-drums
भेरिणाम्:
TypeNoun
Rootभेरी
FormFeminine, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
गम्भीराdeep/solemn
गम्भीरा:
TypeAdjective
Rootगम्भीर
FormFeminine, Nominative, Singular
ध्वनिःsound
ध्वनिः:
Karta
TypeNoun
Rootध्वनि
FormFeminine, Nominative, Singular
अभवत्arose/was
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect, Third, Singular, Parasmaipada
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
श्वेताश्वौhaving white horses
श्वेताश्वौ:
TypeAdjective
Rootश्वेताश्व
FormMasculine, Nominative, Dual
उभौboth
उभौ:
Karta
TypeAdjective
Rootउभ
FormMasculine, Nominative, Dual
नरश्रेष्ठौbest of men (two heroes)
नरश्रेष्ठौ:
Karta
TypeNoun
Rootनरश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Dual
वैकर्तनःVaikartana (Karna)
वैकर्तनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैकर्तन
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्णःKarna
कर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्जुनःArjuna
अर्जुनः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Nominative, Singular
युद्धायfor battle
युद्धाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Dative, Singular
परस्परम्towards each other/mutually
परस्परम्:
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर
अभिमुखम्face to face/towards
अभिमुखम्:
TypeIndeclinable
Rootअभिमुख
अगच्छताम्went/advanced
अगच्छताम्:
TypeVerb
Rootगम्
FormImperfect, Third, Dual, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
K
Karna (Vaikartana)
A
Arjuna
C
conch (śaṅkha)
W
war-drums (bherī)
W
white horses

Educational Q&A

The verse highlights moral causality in governance: a ruler’s flawed counsel and choices (kumantreṇa) mature into collective suffering, symbolized by the war-sounds that summon even the greatest heroes into destructive conflict.

As conches and war-drums thunder on the battlefield, Karna (Vaikartana) and Arjuna—both described as foremost warriors with white-horsed chariots—move toward each other, signaling the imminent clash between the two champions.