तवात्मज: सूतसुतश्न न व्यथां न विस्मयं जम्मतुरेकनिश्चयौ । देवताओं और मनुष्योंके साक्षित्वमें होनेवाले उस युद्धको देखकर समस्त प्राणी उस समय आश्चर्यसे चकित हो उठे; परंतु आपका पुत्र दिन और सूतपुत्र कर्ण--ये दोनों एक निश्चयपर पहुँच चुके थे; अतः इनके मनमें न तो व्यथा हुई और न ये विस्मयको ही प्राप्त हुए ।।
sañjaya uvāca |
tavātmajaḥ sūtasutaś ca na vyathāṃ na vismayaṃ jagmatur ekaniscayau |
devatānāṃ manuṣyāṇāṃ ca sākṣitvena vartamānaṃ taṃ yuddhaṃ dṛṣṭvā sarvaprāṇinaḥ tadā āścaryeṇa cakitur abhavan; kintu tava putro duryodhanaḥ sūtaputraḥ karṇaś ca—etau dvāv ekaniscayau saṃprāptau; ataḥ tayor manasi na vyathā na ca vismayaḥ |
tad anantaram abravīd droṇasutaḥ tavātmajaṃ karaṃ kareṇa pratipīḍya sāntvayan—
“duryodhana, idānīṃ prasanno bhava; pāṇḍavaiḥ sandhiṃ kuru. virodhena na kiñcid lābhaḥ. asya kalahasyāpi dhig astu. tava gurudevāḥ astravidyāyāṃ mahāpaṇḍitāḥ sākṣād brahmā iva, tathāpi yuddhe hatāḥ. eṣā eva daśā bhīṣmādīnāṃ mahārathānām api jātā.”
قال سانجيا: إن ابنك وابن السائق (كارنا)، وقد بلغا عزمًا واحدًا ثابتًا، لم يشعرَا لا بألمٍ ولا بدهشة. ولمّا رأى جميعُ الكائنات تلك الحرب—كأنها تجري تحت شهادة الآلهة والبشر—أُخذوا بالعجب؛ غير أنّ دوريودhana وكارنا بقيا غير متزعزعين، إذ استقرّت عقولُهما على قرارٍ واحد. ثم إن ابن درونا، أشڤاتّھاما، أمسك يدَ ابنك وضغطها بيده مُواسيًا، وقال: «يا دوريودhana، اهدأ الآن. اصنع الصلح مع الباندڤا. لا ربح في العداوة. عارٌ على هذا النزاع! إن معلميك الموقّرين كانوا عظماء في علم السلاح، كأنهم براهما نفسه، ومع ذلك قُتلوا في هذه الحرب. وقد نزل المصيرُ ذاته حتى بأبطال العربات العظام مثل بهيشما.»
संजय उवाच
Even the greatest warriors and teachers fall in war; therefore, stubborn hostility is ethically and practically futile. The passage elevates peace (sandhi) over pride-driven conflict, warning that fixed resolve without moral reflection can numb one to suffering and lead to ruin.
Sanjaya reports that while the wider world is astonished at the battle, Duryodhana and Karna remain steady due to a single-minded determination. Ashvatthama then takes Duryodhana’s hand and urges him to reconcile with the Pandavas, citing the deaths of Drona and Bhishma as proof that continued opposition brings no benefit.