Shloka 120
अर्जुनस्य शीघ्रप्रयाणं भीम-शकुनियुद्धं च
Arjuna’s Rapid Advance and the Bhīma–Śakuni Encounter
Devanagari script
क्रोधामर्षविवृत्तास्यो लोहिताक्षो बभौ बली । अन्तकाले यथा क्रुद्धो मृत्यु: किड्करदण्डभूत्,उस समय क्रोध और अमर्षसे उसका मुँह खुला हुआ था, नेत्र रक्तवर्ण हो रहे थे तथा वह बलवान् अभश्व॒त्थामा अन्तकालमें किंकर नामक दण्ड धारण करनेवाले कुपित यमराजके समान जान पड़ता था
Translation
حينئذٍ، وقد انقلب وجهه من الغضب والسخط، فاغرًا فاه، محمرَّ العينين كالدّم، بدا أشفَتّامان القويّ كأنّه يَمَا، ربّ الموت، ساخطٌ في ساعة الفناء، قابضًا على عصا العقاب المسماة «كِنْكَرَ».
Word by Word
क्रोधामर्षविवृत्तास्यःwhose mouth was opened due to anger and indignation
क्रोधामर्षविवृत्तास्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रोध + अमर्ष + विवृत्त + आस्य
FormMasculine, Nominative, Singular
लोहिताक्षःred-eyed
लोहिताक्षः:
Karta
TypeAdjective
Rootलोहित + अक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
बभौshone/appeared
बभौ:
TypeVerb
Rootभा (भाति)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
बलीmighty
बली:
Karta
TypeAdjective
Rootबलिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
अन्तकालेat the time of the end (death-time)
अन्तकाले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअन्तकाल
FormMasculine, Locative, Singular
यथाas/just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
क्रुद्धःangered
क्रुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुध् (क्रुद्ध)
FormMasculine, Nominative, Singular
मृत्युःDeath
मृत्युः:
Karta
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Nominative, Singular
किङ्करदण्डभृत्bearing the staff called ‘Kiṅkara’
किङ्करदण्डभृत्:
Karta
TypeAdjective
Rootकिङ्कर + दण्ड + भृत्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes