Shloka 20
कृष्णेन अर्जुनस्य प्रोत्साहनम् — Kṛṣṇa’s Exhortation to Arjuna
Prelude to Karṇa’s Slaying
दूसरे बहुत-से हाथी बाणोंसे व्यथित और घावोंसे पीड़ित हो भाग चले और कितने ही उस महासमरमें दोनों दाँतों और कुम्भस्थलोंको धरतीपर टेककर धराशायी हो गये ।। विनेदु: सिंहवच्चान्ये नदन्तो भैरवान् रवान् | बश्रमुर्बहवो राजं॑श्रुक्तुशुश्चापरे गजा:,राजन! दूसरे अनेक गजराज भयंकर गर्जना करते हुए सिंहके समान दहाड़ रहे थे और दूसरे बहुतेरे हाथी इधर-उधर चक्कर काटते और चीखते-चिल्लाते थे
dvitīyā bahavaḥ hastino bāṇair vyathitā vraṇaiś ca pīḍitāḥ palāyanta, kecid asmin mahāsamare ubhābhyāṃ dantābhyāṃ kumbhasthalaiś ca bhūmau nyasya nipetuḥ. vineduḥ siṃhavad anye nadanto bhairavān ravān; bhramur bahavo rājan, śruktūś ca apare gajāḥ.
قال سنجيا: إنّ فيلةً كثيرةً أخرى، وقد عذّبتها السهام وأضناها الجراح، ولّت هاربةً في فزع؛ وبعضها، في ذلك القتال العظيم، هوى إلى الأرض، متكئًا على نابيه معًا وعلى نتوءي الجبهة (كومبهستھلا). وأخرى زأرت زئيرَ الأسود مطلِقةً صرخاتٍ مروّعة؛ وكثيرٌ منها، أيها الملك، كان يهيم في اضطرابٍ وحيرة، بينما كانت أخرى تصرخ وتُطلق نفيرها. ويُبرز هذا المشهد الكلفةَ الأخلاقية للحرب: فحتى الجبابرة، حين يسوقهم الخوف والألم، يُردّون إلى العجز وسط فوضى العنف.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the collateral suffering caused by war: even powerful creatures like war-elephants are broken by pain and fear. It implicitly critiques the dehumanizing (and de-animalizing) force of violence, reminding the listener that martial glory is inseparable from widespread anguish.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that many elephants, pierced by arrows and wounded, flee the battlefield; some collapse after bracing their tusks and temple-globes on the ground. Others roar like lions, while many stagger about in confusion and cry out loudly amid the tumult.