Shloka 57
कृष्णोपदेशः, अर्जुनस्य क्षमा-याचनम्, कर्णवध-अनुज्ञा
Krishna’s Counsel, Arjuna’s Apology, and Authorization for Karṇa’s Slaying
यह देख शत्रुओंका संहार करनेवाले भीमसेनने बड़े वेगसे आगे जाकर भाँति-भाँतिके पैंतरे बदलते हुए अपनी गदासे उन घोड़ों और घुड़सवारोंको मार गिराया ।। तेषामासीन्महाञ्छब्दस्ताडितानां च सर्वशः । अभ्मभिवर्विध्यमानानां नगानामिव भारत,भारत! जैसे वृक्षोंपर पत्थरोंसे चोट की जाय, उसी प्रकार गदासे ताडित होनेवाले उन अश्वारोहियोंके शरीरसे सब ओर महान् शब्द प्रकट होता था
sañjaya uvāca | idaṁ dṛṣṭvā śatrūṇāṁ saṁhārakaro bhīmaseno mahāvegād agre gatvā nānāvidhān pāñcarān parivartayan svayā gadayā tān aśvān aśvārohāṁś ca nipātayām āsa || teṣām āsīn mahāñ chabdas tāḍitānāṁ ca sarvaśaḥ | aśmabhir vidhyamānānāṁ nagānām iva bhārata ||
قال سنجيا: لما رأى ذلك، اندفع بهيماسينا—مُهلك الأعداء—إلى الأمام بأقصى سرعة. وكان يبدّل وقفته وحيلته على وجوه شتّى، فيُسقط بصولجانه الخيلَ والفرسانَ معًا. ومن أولئك المضروبين من كل جانبٍ ارتفع دويٌّ عظيم—كدويّ الحجارة إذا قُذفت فارتطمت بالأشجار، يا بهاراتا.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights martial excellence and relentless resolve in battle, while the simile of stones striking trees emphasizes the harsh, unavoidable impact of war—inviting reflection on the weight of violence even when performed as a warrior’s duty.
Sanjaya describes Bhima charging forward at high speed, changing tactics and stance repeatedly, and using his mace to knock down both horses and their riders; the blows produce a thunderous crashing sound likened to stones battering trees.