Shloka 14
Karṇa-nidhana-śravaṇa, Kṣaya-Varṇana, and Śeṣa-sainika-nirdeśa
Hearing of Karṇa’s Fall, Accounting of Losses, and Naming of Remaining Warriors
जये निराश: पुत्रो मे सततं जयकामुक: । ब्रूहि संजय तत्त्वेन पुनरुक्तां कथामिमाम्,“संजय! तुमने जो बात कही है, वह तो मैंने सुन ली, किंतु एक बात बताओ। निरन्तर विजयकी इच्छा रखनेवाला मेरा पुत्र दुर्योधन अपनी विजयसे निराश हो कहीं यमराजके लोकमें तो नहीं चला गया? संजय! तुम इस कही हुई बातको भी फिर यथार्थरूपसे कह सुनाओ'
jaye nirāśaḥ putro me satataṃ jayakāmukaḥ | brūhi sañjaya tattvena punaruktāṃ kathām imām ||
قال فيشَمبايانا: «يا سَنْجَيا، لقد سمعتُ ما قلتَ؛ ولكن أخبرني مرة أخرى بالحق. أَوَقد فقد ابني—الذي لا يشبع من طلب النصر—رجاء الظفر ومضى إلى ديار يَمَ؟ أعدْ هذه الحكاية مرة أخرى كما وقعت تمامًا.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the psychological and ethical weight of war: obsessive craving for victory (jayakāmukatā) leads to fear and despair, while the listener demands tattva—an accurate, truthful account—showing that truth is sought even amid grief and uncertainty.
The speaker asks Sañjaya to repeat the report truthfully, worried that Duryodhana—constantly intent on winning—may have lost hope and died (gone to Yama’s realm). It frames a moment of anxious inquiry and insistence on factual narration.