Shloka 36
Karṇa’s advance against the Pāṇḍava host; Arjuna’s clash with the Saṃśaptakas (कर्णस्य पाण्डवसेनाप्रवेशः—अर्जुनस्य संशप्तकसंप्रहारः)
(निःस्थानाश्न कृता देवा ऋषय: पितृभि: सह । दैत्यैस्त्रिभिस्त्रयो लोका हााक्रान्तास्तै: सुरेतरैः ।।) उन देवविरोधी तीनों दैत्योंने देवताओं, पितरों और ऋषियोंको भी उनके स्थानोंसे हटाकर निराश्रय कर दिया। वे ही नहीं, तीनों लोकोंके निवासी उनके द्वारा पददलित हो रहे थे।। पीड्यमानेषु लोकेषु ततः शक्रो मरुदवृत:,तप उग्र॑ समास्थाय नियमे परमे स्थिता: । उस समय देवताओंने दैत्योंको परास्त कर दिया था, यह हमारे सुननेमें आया है। राजन! दैत्योंके परास्त हो जानेपर तारकासुरके तीन पुत्र ताराक्ष, कमलाक्ष और विद्युन्माली उग्र तपस्याका आश्रय ले उत्तम नियमोंका पालन करने लगे
niḥsthānāś ca kṛtā devā ṛṣayaḥ pitṛbhiḥ saha | daityais tribhis trayo lokā ākrāntās taiḥ suretaraiḥ || pīḍyamāneṣu lokeṣu tataḥ śakro marudvṛtaḥ | tapa ugraṃ samāsthāya niyame parame sthitaḥ ||
قال دوريودhana: «إن أولئك الدايتيّات الثلاثة المعادين للآلهة قد أزاحوا الآلهة والريشيّات، بل وحتى البِتْرِ (أرواح الأسلاف)، عن مقاماتهم اللائقة، فتركوهم بلا ملجأ. وليس هؤلاء وحدهم—بل إن سكان العوالم الثلاثة كانوا يُداسون تحت أقدام أولئك الأعداء غير الإلهيين. فلما اضطُهِدت العوالم على هذا النحو، قام إندرا، محاطاً بالمَرُوت، بتقشّفٍ شديد وثبت على أسمى ضروب الانضباط.»
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage frames a moral-political lesson through myth: when adharma violently displaces rightful order (gods, sages, ancestors), restoration is sought not merely by force but by disciplined resolve and tapas—steadfast commitment to the highest niyama as a means to regain stability and legitimacy.
Duryodhana cites an old cosmic episode: three Daityas oppressed the three worlds and drove Devas, Ṛṣis, and Pitṛs from their stations. In response, Indra (Śakra), attended by the Maruts, undertook intense austerity and strict discipline—setting up the background for how the gods eventually countered the Daityas.