Shloka 30
Karṇa’s advance against the Pāṇḍava host; Arjuna’s clash with the Saṃśaptakas (कर्णस्य पाण्डवसेनाप्रवेशः—अर्जुनस्य संशप्तकसंप्रहारः)
येन रूपेण दैत्यस्तु येन वेषेण चैव ह,तप उग्र॑ समास्थाय नियमे परमे स्थिता: । उस समय देवताओंने दैत्योंको परास्त कर दिया था, यह हमारे सुननेमें आया है। राजन! दैत्योंके परास्त हो जानेपर तारकासुरके तीन पुत्र ताराक्ष, कमलाक्ष और विद्युन्माली उग्र तपस्याका आश्रय ले उत्तम नियमोंका पालन करने लगे
yena rūpeṇa daityas tu yena veṣeṇa caiva ha, tapa ugraṃ samāsthāya niyame parame sthitāḥ |
قال دوريودhana: «مهما كانت الصورة التي قام بها الدايتيّات، ومهما كان الزيّ الذي تزيّوا به—هكذا سمعنا—فلما غلبتهم الآلهة، لجأ أبناء تاراكاسورا الثلاثة، وهم تاراكākṣa وكمالākṣa وفِدْيُونْمَالِي، إلى تَقَشُّفٍ عنيف (tapas)، وثبتوا على أرفع ضروب الانضباط وكبح النفس.»
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights tapas and niyama as potent means of regaining strength and status after defeat. Ethically, it shows how disciplined practice can be directed toward different ends—self-mastery can serve either righteous aims or ambitious, even destructive, ambitions depending on intention.
Duryodhana recalls a traditional account: after the gods defeated the Daityas, Tārakāsura’s three sons—Tārakākṣa, Kamalākṣa, and Vidyunmālī—undertook intense austerities and strict observances, implying a strategic turn to ascetic power following military loss.