Shloka 15
Adhyāya 17 — गजयुद्ध-वृत्तान्तः, सहदेव-दुःशासन-संघर्षः, नकुल-कर्ण-समागमः
Elephant-battle account; Sahadeva–Duhshasana clash; Nakula–Karna encounter
स वेदनार्तोम्बुदनिस्वनो नदं- श्वरन भ्रमन् प्रस्खलितान्तरोड<द्रवत् । पपात रुग्ण: सनियन्तृकस्तथा यथा गिरिव॑जविदारितस्तथा,वह हाथी वेदनासे पीड़ित हो मेघके समान गर्जना करता, सब ओर विचरता, घूमता और बीच-बीचमें लड़खड़ाता हुआ भागने लगा। अधिक घायल हो जानेके कारण वह महावतोंके साथ ही पृथ्वीपर गिर पड़ा; मानो वद्धद्वारा विदीर्ण किया हुआ पर्वत धराशायी हो गया हो
sa vedanārto ’mbudanisvano nadaṁśvaraṁ bhraman praskhalitāntaro dravat | papāta rugṇaḥ sa-niyantrakas tathā yathā girivajra-vidāritaḥ tathā ||
قال سنجيا: وقد أنهكه الألم، فأطلق الفيل زئيرًا كدويّ سحابةٍ رعديّة. تائهًا في اضطرابٍ، أخذ يفرّ هائمًا، يدور هنا وهناك، ويتعثّر مرارًا. ثم، وقد أثخنته الجراح، هوى إلى الأرض مع سائسه، كجبلٍ شُقَّ بصاعقةٍ فانهار. ويُبرز المشهد اندفاع الحرب القاسي الذي لا يرحم، حيث تُجرف حتى المخلوقات الجبّارة وحُماتها من البشر إلى العذاب والخراب.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh ethical reality of war: power and grandeur (a war-elephant likened to a mountain) are undone by pain and injury, and noncombatant-like attendants (the mahout) also suffer. It implicitly points to the fragility of embodied life and the collateral suffering produced by violence.
Sañjaya describes a wounded war-elephant: it bellows like thunder, runs about in confusion, repeatedly stumbles, and finally collapses on the ground together with its driver, compared to a mountain shattered by a thunderbolt.